γράφει η Κατερίνα Σιδέρη

Ο τίτλος του βιβλίου, είναι μια φράση που πνίγει την ηρωίδα Ελένη. Πολλές φορές κατά τη διάρκεια του βιβλίου ο αναγνώστης θα προβληματιστεί σχετικά, μα ευελπιστώ ότι ολοκληρώνοντας την ιστορία να είναι σε θέση να εξαλείψει κάθε του αμφιβολία.

Ίσως να σας μπέρδεψα. Ίσως να το έκανα και εσκεμμένα. Ακολουθήστε τη ροή των λέξεων και όλα θα γίνουν ξεκάθαρα. Κρατώ γερά στα χέρια μου την άκρη του νήματος και είμαι έτοιμη να βουτήξω στα άδυτα της ιστορίας, με πρώτο μας σταθμό τις Άλπεις.

…τα μη ειπωμένα σκάβουν λάκκους…  

Η Ελένη είναι μια ατίθαση και περήφανη νεαρή. Γεννήθηκε στη Γαλλία μέσα σε δύσκολους καιρούς. Σκανταλιάρα το δίχως άλλο, προξενεί προβλήματα στη μάνα της Καλλιόπη, όπου η τελευταία δηλώνει χήρα στα 44 της χρόνια, μετανάστρια από τα Σφακιά και μάνα 8 παιδιών.

Η Ελένη μεγαλώνει χωρίς χάδια, χωρίς στοργή και χωρίς αγάπη. Αντ’ αυτών χόρτασε από ξύλο, από φτώχεια και από τη στριγκιά φωνή της μάνας που μονάχα να μαλώνει ξέρει, ίσως γιατί έτσι ήταν διανθισμένα και τα δικά της παιδικά χρόνια. Για την Ελένη οι κακουχίες της ζωής της, μαγάρισαν και πετσόκοψαν την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθησή της. Ο καιρός για γράμματα ήταν λειψός, μα κατάφερε μόνη της με ασπίδα της το πείσμα να αγγίξει κάποια από τα όνειρά της.

Διψούσε για αγάπη. Διψούσε για αποδοχή. Διψούσε για έρωτα. Ο δρόμος της ήταν κακοτράχαλος και οι άνθρωποι που τη στήριξαν λίγοι, για να καταφέρουν να καλύψουν το τεράστιο κενό της ψυχής της.

Τη ζωή της Ελένης θα μας διηγηθεί η συγγραφέας, τους κομβικούς σταθμούς της, τα πάθη και τα λάθη της, μα μη βγάζετε εύκολα συμπεράσματα. Αφήστε να κυλάει η ιστορία, φτάστε στο τέλος, κάντε την ανασκόπησή σας και βάλτε πρόσημο στις πράξεις της Ελένης.

 …αλίμονο στον άνθρωπο που έχει το ανικανοποίητο ριζωμένο στα στήθη του…

Η αυλαία της ιστορίας ανοίγει με τη βαθιά ριζωμένη και κακοφορμισμένη πληγή της απόρριψής της, την έλλειψη της μητρικής αγάπης βάλσαμο για όλα τα παιδικά προβλήματα, τον σαρωτικό πόλεμο και την πείνα η οποία αγγίζει τα όρια της εξαθλίωσης, αλλά και το τραπέζι της κουζίνας κάτω από το οποίο η Λενιώ μπορεί να κρύβεται.   

Η ιστορία των πρωταγωνιστών μας αναμοχλεύεται με την παγκόσμια ιστορία, η συγγραφέας περιγράφει γλαφυρά κομμάτια της και ο αναγνώστης σκύβει από σεβασμό ή από φρίκη το κεφάλι.

Οι κακουχίες των στρατοπέδων συγκέντρωσης, η αποστήθιση ενός χοντρού και πυκνογραμμένου λεξικού, ο σκούφος του γαϊδάρου, ένας άγριος και αδερφικός ξυλοδαρμός αλλά και ένας πρόχειρος και γρήγορος γάμος, είναι κάποιες αφορμές ικανές να πυροδοτήσουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη και να τον κρατήσουν δέσμιο για την εξέλιξη της ιστορίας.  

Αλήθεια, ποιος ευθύνεται για τον χαρακτήρα μας;

Οι συνθήκες, το οικογενειακό μας περιβάλλον, τα γονίδια, τίποτα ή όλα όσα μόλις ανέφερα;

Για την Ελένη θα πω πως πρόκειται για έναν συνονθύλευμα καταστάσεων ικανών να διαμορφώσουν τον πολυσχιδή της χαρακτήρα, ο οποίος ενισχύθηκε το δίχως άλλο τόσο από την έλλειψη της πατρικής φιγούρας, όσο και από την αποστεωμένη από συναισθήματα φιγούρα της μητέρας.

Στο κάδρο εμφανίζεται η ήσυχη και μαζεμένη Ζωίτσα, μια καθημερινότητα ισχνή, άχρωμη και στερημένη, μια νέα φίλη η Ζοζεφίν ικανή να αγκαλιάσει τις προσωπικές εξομολογήσεις της Ελένης, μια σακατεμένη παιδική ψυχούλα και η πλήρη υποταγή της στην άπονη μάνα της.

Μια παροιμία λέει, ότι σπείρεις θα θερίσεις και όταν το χωράφι σου είναι άγονο, η σπορά θα είναι λειψή και η συγκομιδή ανύπαρκτη. Κάπως έτσι συμβαίνει και με την ιστορία μας. Όταν μια μάνα δεν δώσει αγάπη στην κόρη της, η κόρη όταν γίνει μάνα δεν ξέρει να αγαπήσει…

Ο καιρός περνάει, η Ελένη μεστώνει, ένα κίτρινο καρτέλ είναι ικανό να αλλάξει τη ζωή τους, μια αγάπη θα εκδηλωθεί με λάθος τρόπο, οι αριστερές ιδέες των πρωταγωνιστών θα ταράξουν θα λιμνάζοντα νερά και ο Μάης του ’68 θα αφήσει ανεξίτηλα πάνω τους τα σημάδια του.

Λίγο πριν πέσουν οι τίτλοι τέλους, η σκυτάλη παραδίνεται στις διακοπές σε κάμπινγκ, στις ανοιχτές πύλες με προορισμό το όνειρο, στα εγκαίνια του «Στέκι για όλα» και στον νέο δρόμο που ανοίγεται μπροστά στη Ζωή.

Από τα βιβλία που διαβάζω, επιλέγω μια φράση που μου κίνησε το ενδιαφέρον για να την μοιραστώ μαζί σας. Από το βιβλίο της Ζοέλ Λοπινό, ένα σύντομο βιογραφικό της οποίας θα βρείτε στο τέλος του άρθρου, επέλεξα την παρακάτω:

…τα όνειρα, ανόητες χίμαιρες. Η φιλοδοξία για μια καλύτερη μέρα, ένα νεκρό πουλί. Όταν γεννιέσαι φτωχός, πεθαίνεις φτωχός, είναι κανόνας…

Ήρθε η ώρα να κάνει ο καθένας τον απολογισμό του. Πρώτη η Ελένη και έπειτα οι υπόλοιποι. Κάποιοι θα δουν τα λάθη τους με γυμνό μάτι. Κάποιοι θα θολώσουν τα γυαλιά τους για να βλέπουν όσο το δυνατόν λιγότερα και να μην αναμετρηθούν μαζί τους. Εγώ θα πω ότι, όλα μα όλα μπορούσαν να είναι αλλιώς, αν από μια χαραμάδα είχε καταφέρει να τρυπώσει η αγάπη.

Ανάμεσα στις λέξεις θα βρει μια θέση το ξύλο, οι τύψεις, η ισοπέδωση της αυτοεκτίμησης, τα κόμπλεξ κατωτερότητας αλλά και έλλειψη τρυφερότητας. Παντού άνυδρες ψυχές ποτισμένες μόνο με δάκρυα. Μια αλυσίδα από συναισθηματικά ανάπηρες γυναίκες που προσθέτει συνεχώς άθελά της νέους κρίκους. Μια επιστροφή στις ρίζες. Μια ανασκόπηση στο παρελθόν για αναζήτηση λύσεων και βλέμματα γεμάτα μελαγχολία και πόνο.

Η αγάπη μοιράζεται, διαχέεται, μαθαίνεται.

Η αγάπη συμφιλιώνει, απομακρύνει τον θυμό και το μίσος, επουλώνει τραύματα.

Η αγάπη ζεσταίνει και αγαλλιάζει ψυχές.

Μα πρέπει από κάπου να εμφανιστεί, να διοχετευτεί, να δράσει.

Η Ελένη μάλλον δεν κατάφερε να βρει την αγάπη, δεν κατάφερε να την μεταλαμπαδεύσει, δεν κατάφερε να την προσφέρει. Ευθύνεται; Μη βιαστείτε να πείτε όχι. Σίγουρα έχει μερίδιο ευθύνης, σίγουρα έπρεπε να προσπαθήσει περισσότερο, σίγουρα δεν έπρεπε να σταματήσει να την αναζητά. 

Το οπισθόφυλλο του βιβλίου αναφέρει:

Η Ελένη γεννιέται στη Γαλλία λίγο πριν ξεσπάσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος.

Κόρη Ελλήνων μεταναστών, σημαδεύεται από παιδί με τρεις κατάρες που θα της στοιχειώσουν τη ζωή: την απόρριψη της μητέρας της, τη μιζέρια και τον ρατσισμό. Ωστόσο, ακολουθώντας το παράδειγμα των αδερφών της –όλοι ήρωες του πολέμου και αγωνιστές–, παλεύει λιονταρίσια να ξεφύγει από τη φτώχεια και τον στιγματισμό. Σε μια αδιάλειπτη οδύσσεια όλο ανατροπές και τεράστιες αντιθέσεις, οι έρωτες, οι απώλειες, οι αγώνες και οι θυσίες εναλλάσσονται, σαν επεισόδια ενός έπους που συνδέει τρεις γενιές γυναικών.

Μια αληθινή ιστορία για τη σχέση μητέρας-κόρης, τα ανεκπλήρωτα όνειρα και την αναζήτηση της αγάπης. Μια δυνατή γροθιά στον ρατσισμό, στα «πρέπει» και στα «μη».

Αν δεν είχα γεννηθεί, θα είχες εντέλει μια πιο ευτυχισμένη ζωή, Ελένη;

Πάντα αυτό θα με στοιχειώνει…

Το μυθιστόρημα της Ζοέλ Λοπινό Αν δεν είχα γεννηθεί… αφηγείται την αληθινή οικογενειακή ιστορία της συγγραφέως και αποτελεί αναθεωρημένη έκδοση του βιβλίου Η Ελένη και το τέρας.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα του βιβλίου.

“Η Ζοέλ Λοπινό γεννήθηκε στην Γκρενόμπλ της Γαλλίας. Έχει ελληνικές ρίζες από την πλευρά της μητέρας της και η Kρητική γιαγιά της καλλιέργησε τη μεγάλη αγάπη της για την Ελλάδα.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο, θα βρείτε εδώ.

.