Έλλη Φρεγγίδου, ISBN: 978-960-04-4947-1

Οι Ρώσοι Φορμαλιστές αναζητώντας τη λογοτεχνικότητα εισήγαγαν την ανοικείωση ως τέχνασμα. Όσο μεγαλύτερος ο χρόνος πρόσληψης ενός έργου τόσο τούτο δικαιώνεται, κατά τον Shklovsky. Ο ίδιος, άλλωστε, έβλεπε την ποίηση ως οργανωμένη βία εναντίον της πρακτικής γλώσσας. Βέβαια για εκείνους η τέχνη δεν αναπαριστά τη ζωή, την απομάκρυνε από τον χώρο της καθημερινότητας∙ κάνει τη ζωή λιγότερο παράξενη, της δίνει άλλη όψη, την κάνει πιο ενδιαφέρουσα.

Η ποίηση της Φρεγγίδου («παύση τετάρτου», Κέδρος, 2018) δεν αναπαριστά τη ζωή∙ την γλυκαίνει και την ενσωματώνει στη στιχουργική της. Η γλώσσα της αποαυτοματοποιεί τον καθημερινό λόγο. Η αλογία και οι μεταφορές (το σκοινί, σπόρος, πρωτόγεννα) ξαφνιάζουν τον αναγνώστη. Η γλωσσική επεξεργασία απομακρύνει στον στίχο της από τον οικείο λόγο, δίχως να ξενίζει ή να γίνεται κρυπτικός (αιώνιο βήμα, Κυριακή, καταφάσεις, κατάθλιψη). Η ποίηση της Φρεγγιδου είναι άμεση∙ αδιαμεσολάβητα εκθέτει όσα πληγώνουν το ποιητικό υποκείμενο, το μιμητικό πρώτο ενικό γραμματικό πρόσωπο. Η συνεχής παρουσία του ποιητικού εγώ, ωστόσο, κουράζει. Εμποδίζει τις πολυάνθρωπες σκηνές στρέφοντας τον ποιητικό φακό μόνο σε ένα πρόσωπο, δίχως τελικά να αποφεύγει τον ποιητικό εγωκεντρισμό.

Η Φρεγγίδου αξιοποιεί τη γλώσσα και μετατρέπει το ποίημα σε αισθητικό γεγονός (δρασκελισμός), εκθέτοντας την ποίηση ως προβολή της γλώσσας. Καλλιεργεί μία συνθήκη αισθητικής λειτουργίας της γλώσσας. Για τον Kant η αισθητική ορίζει την απόπειρα να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ του υλικού και του πνευματικού κόσμου μεταξύ ενός κόσμου δυνάμεων και μεγεθών και ενός κόσμου εννοιών. Έτσι η ποιήτρια γεφυρώνει την επεξεργασμένη γλώσσα με τον καθημερινό λόγο. Γλωσσοκεντρικές συνθέσεις λειτουργούν σε μία μεταγλωσσική αντιμετώπιση της ποίησης (παράλειψη, παύση τέταρτου, δρασκελισμός).

Οι ερωτικές συνθέσεις (ανήκεις στον έρωτα, πρωτόγεννα, ηρεμία, δοξάζω την πάλη μας, ελλειπτικά, υποθέσεις, ενθύμιο) μέσα στην αναζήτηση μιας νέας ποιητικής έκφρασης, χάνουν τα έμφυλα χαρακτηριστικά τους. Ενώ διακρίνεται μία ιδιαίτερη ευαισθησία, εν τούτοις το γυναικείο υποκείμενο απουσιάζει, θυμίζοντας τη θεωρία του κινηματογράφου που απέδειξε ότι το κινηματογραφικό βλέμμα –η, δηλαδή, οπτική γωνία δηλαδή από τη θέση της κάμερας– είναι κατεξοχήν ανδρικό.

Λιτές εικόνες με ιμπρεσιονιστική διάθεση διανθίζουν τον στίχο της (ελλειπτικά, ενθύμιο). Μέσα στη μεταφορική δυναμική τους λειτουργούν με συμβολική διάσταση (το πιθάρι με τις αντοχές, δρασκελισμός). Το διαμορφούμενο κάδρο συμμετέχει στη συναισθηματική κλιμάκωση∙ οι λεκτικές εικόνες κατέχουν δομική θέση στη στοχαστική αναγνωστική πρόσληψη (το σκοινί, ανήκεις στον έρωτα, καταφάσεις). Εξάλλου, επίκεντρο της ποίησης δεν είναι ο κώδικας αλλά ο αποδέκτης∙ ο αναγνώστης που διαβάζοντας ερμηνεύει, ο ακροατής που ακούγοντας πλάθει εικόνες και στοχάζεται ξαναγράφοντας το ποίημα (μεθύσι).

Κράτα το

Κράτα το