Με μια ματιά
- Πέντε βιβλία για τη σύγκρουση του ατόμου με έναν απρόσωπο μηχανισμό
- Για κάθε βιβλίο, γιατί αξίζει σήμερα, πόσο απαιτητικό είναι και τι να διαβάσετε μετά
- Με τα στοιχεία της ελληνικής έκδοσης και, όπου υπάρχει, σύνδεσμο προς την κριτική μας
Γιατί οι δυστοπίες δεν είναι πλέον επιστημονική φαντασία
Η κλασική επιστημονική φαντασία κοιτάζει τα άστρα. Η δυστοπία κοιτάζει το διπλανό γραφείο, τις κάμερες στους δρόμους και τις οθόνες που δεν σβήνουν ποτέ. Στον πυρήνα κάθε μεγάλης δυστοπίας δεν βρίσκεται απλώς ένας αυταρχικός ηγέτης, αλλά ένας απρόσωπος, αλάνθαστος μηχανισμός. Νόμοι που κανείς δεν θυμάται ποιος ψήφισε, πρωτόκολλα που εκτελούνται μηχανικά και άνθρωποι που εξοικειώνονται σταδιακά με τον ίδιο τους τον εγκλεισμό.
Αν αναρωτιέστε από πού να ξεκινήσετε ή ποιο είναι το επόμενο βιβλίο που θα σας κρατήσει ξάγρυπνους, αυτός ο οδηγός χαρτογραφεί πέντε κορυφαίες διαδρομές στον λογοτεχνικό εφιάλτη. Δύο από αυτές, «Η δίκη» και «Περί τυφλότητος», δεν ανήκουν αυστηρά στο είδος, αλλά περιγράφουν με μοναδική ακρίβεια τον ίδιο μηχανισμό και γι’ αυτό βρίσκονται εδώ.
1. Το θεμέλιο, «1984» – George Orwell
Εκδόσεις Οξύ, μετάφραση Πάνος Τομαράς, 2021, 400 σελίδες
Η απόλυτη ανατομία του ολοκληρωτισμού. Ο Γουίνστον Σμιθ εργάζεται στο Υπουργείο Αλήθειας ξαναγράφοντας την ιστορία, ώσπου τολμά να κρατήσει ένα κρυφό ημερολόγιο.
Γιατί αξίζει να διαβαστεί σήμερα. Δεν μιλά μόνο για παρακολούθηση, αλλά για τη διάβρωση της ίδιας της γλώσσας («Νέα Ομιλία»). Όταν δεν υπάρχουν λέξεις για να εκφράσεις την ελευθερία, η σκέψη παύει να είναι ελεύθερη.
Βαθμός δυσκολίας. Προσιτό, αλλά ψυχολογικά ασφυκτικό.
Ιδανικό αν σας άρεσε. Το «Φαρενάιτ 451» του Ρέι Μπράντμπερι.
Διαβάστε και το άρθρο μας για τον Όργουελ και τον ολοκληρωτισμό →
2. Ο γραφειοκρατικός λαβύρινθος, «Η δίκη» – Franz Kafka
Εκδόσεις Νησίδες, μετάφραση Βασίλης Τομανάς, 2017, 264 σελίδες
Ο Γιόζεφ Κ. συλλαμβάνεται ένα πρωί χωρίς να έχει κάνει τίποτα κακό, από ένα σύστημα του οποίου δεν μπορεί να εντοπίσει ούτε τους δικαστές ούτε το κατηγορητήριο.
Γιατί αξίζει να διαβαστεί σήμερα. Ενώ ο Όργουελ περιγράφει ένα καθεστώς που επιβάλλεται με τη βία, ο Κάφκα αποτυπώνει την εσωτερική ενοχή απέναντι σε μια εξουσία χωρίς πρόσωπο. Είναι η απόλυτη προσομοίωση της επαφής του πολίτη με το γραφειοκρατικό τέρας.
Βαθμός δυσκολίας. Απαιτητικό και αλληγορικό.
Ιδανικό αν σας άρεσε. «Ο πύργος» του ίδιου συγγραφέα ή η ταινία «Brazil» του Terry Gilliam.
3. Η ήπια υποταγή, «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» – Aldous Huxley
Εκδόσεις Μέδουσα, μετάφραση Ανδρέας Αποστολίδης, 2004, 235 σελίδες
Σε αντίθεση με τον φόβο του Όργουελ, ο Χάξλεϋ οραματίστηκε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι λατρεύουν τη σκλαβιά τους. Η σταθερότητα εξασφαλίζεται μέσα από γενετική διαλογή, το χάπι της ευτυχίας («soma») και ατελείωτη, κενή ψυχαγωγία.
Γιατί αξίζει να διαβαστεί σήμερα. Αποδείχθηκε τρομακτικά προφητικό για την εποχή των social media, του καταναλωτισμού και της απόσπασης της προσοχής.
Βαθμός δυσκολίας. Μεσαίο, με έντονη φιλοσοφική διάθεση.
Ιδανικό αν σας άρεσε. Το «Εμείς» του Γεβγκένι Ζαμιάτιν.
4. Το σύγχρονο σοκ, «Η ιστορία της θεραπαινίδας» – Margaret Atwood
Εκδόσεις Ψυχογιός, μετάφραση Αύγουστος Κορτώ, 2018, 432 σελίδες
Στη Δημοκρατία της Γαλαάδ, μια θεοκρατική στρατιωτική κάστα αναλαμβάνει την εξουσία μετά από οικολογική και δημογραφική κατάρρευση, μετατρέποντας τις ελάχιστες γόνιμες γυναίκες σε αναπαραγωγικά εργαλεία του κράτους.
Γιατί αξίζει να διαβαστεί σήμερα. Η Άτγουντ στηρίχτηκε σε πρακτικές που έχουν ήδη εφαρμοστεί σε διάφορες εποχές και τόπους, και αυτό κάνει τη Γαλαάδ πιο ανησυχητική από κάθε καθαρή επινόηση.
Βαθμός δυσκολίας. Εύκολο στην ανάγνωση, με ρέουσα και αιχμηρή αφήγηση.
Ιδανικό αν σας άρεσε. «Η δύναμη» της Ναόμι Άλντερμαν.
Διαβάστε την κριτική μας →
5. Το υπαρξιακό αδιέξοδο, «Περί τυφλότητος» – José Saramago
Εκδόσεις Καστανιώτης, μετάφραση Αθηνά Ψυλλιά, 1998, 384 σελίδες
Μια ανεξήγητη επιδημία «λευκής τύφλωσης» χτυπά μια ανώνυμη πόλη. Οι αρχές απομονώνουν άμεσα τους πρώτους ασθενείς σε ένα εγκαταλελειμμένο ψυχιατρείο, όπου η έλλειψη δομών και η απόγνωση οδηγούν σε ταχύτατη κοινωνική αποσύνθεση.
Γιατί αξίζει να διαβαστεί σήμερα. Δείχνει πόσο λεπτός είναι ο φλοιός του λεγόμενου «πολιτισμού» και πόσο γρήγορα οι θεσμοί μετατρέπονται σε τιμωρητικούς μηχανισμούς σε συνθήκες κρίσης.
Βαθμός δυσκολίας. Απαιτητικό, λόγω της ιδιαίτερης στίξης και του μακροπερίοδου λόγου, που όμως παρασύρει τον αναγνώστη.
Ιδανικό αν σας άρεσε. «Ο δρόμος» του Κόρμακ ΜακΚάρθι.
