ΚΛΕΙΝΟΝ ΑΣΤΥ

Σπύρος Κ. Ποταμίτης

(Τριλογία Κλυνόν Άστυ-Κλεινόν Άστυ-Κλινών Άστυ)

–

γράφει η Χρύσα Νικολάκη

Κριτικός Λογοτεχνίας / Συγγραφέας

Η ποίηση του Σπύρου Ποταμίτη αντλεί τη δύναμή της στον μη κονφορμισμό της. Στους δύσκολους καιρούς της σύγχρονης κρίσης το Κλεινόν Άστυ προκαλεί ιδεολογικό θόρυβο. Το βιβλίο χωρίζεται σε τρεις ενότητες: κλυνόν άστυ με υ, κλεινόν άστυ με ει και κλινόν άστυ με γιώτα. Από τον διαχωρισμό αυτό καταλαβαίνουμε την αγάπη αλλά και την βαθιά γνώση του ποιητή για την ελληνική γλώσσα. Είναι σαφές ότι από την τιτλολογία διαφαίνεται η ειρωνική διάθεση του ποιητή να υπογραμμίσει την απολεσθείσα ωραιότητα της ένδοξης πόλεως, δηλαδή να υπογραμμίσει την ροπή της Αθήνας προς την φθαρτότητα, την επιρρέπεια της άλλοτε ένδοξης θαυμαστής πόλεως στη φθορά και στη διάβρωση των ηθών και ιδεών της. Δυστυχώς στην ωμή ματαίωση από τους ιθύνοντες του αρχοντικού παρελθόντος της.

«Νοιώθω το Ιόνιο να με πνίγει. Δεν είμαι όμως ο Αιγαίας να του κληροδοτήσω τ’ όνομα. Ολόγυμνος πάνω σ’ ένα κύμα ταξιδεύω στα μάτια της. Με σιωπή ξεπλένω τις πληγές μου. Μυρίζει θυμάρι κι αμπαρόριζα. Ένας αυλός κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Ξημερώνει στην Αλεξάνδρας. Χαιρετώ σε Αλεξάνδρεια! »

Πεδίον του Άρεως, Θησείο, Ομόνοια, Μοναστηράκι, Σύνταγμα, Εθνικός Κήπος, Πλατεία Εξαρχείων, Αλεξάνδρας, Πατησίων, Ερμού, Κλαυθμώνος, Ψυρρή και άλλα τοπωνύμια της αθηναϊκής μεγαλούπολης μπαίνουν στο μικροσκόπιο του ποιητή και με τη διόπτρα της παρατήρησης, της ευαισθησίας αλλά και του κυνισμού, μας συνταράσσει και μας προκαλεί να διερωτηθούμε όλοι εμείς μέχρι πότε θα καθόμαστε στην προκρούστεια κλίνη; Ως πότε θα δεχόμαστε τον εξευτελισμό της ελληνικότητας; Ο ποιητής δονείται ολόψυχα χωρίς βερμπαλισμό και ωραιότητα.

Άλλοτε σε συμβολική και άλλοτε σε κοφτερή γλώσσα αρνείται τον κατακερματισμό και τον ωχαδερφισμό. Στις Καρυάτιδες, το τελευταίο ποίημα της πρώτης ενότητας γράφει «Επιδείκτης της Αχίλλειας πτέρνας του μεγαλείου/ένα πυρωμένο βέλος περιμένω να αφανίσει με φωτιά/ τις ελεγείες των θρύλων και να ακμάσει το αίμα/ τις θυσίες των σκλάβων που μου κληροδότησαν αξίες.»

Ο ποιητής εξεγερμένος του συστήματος φωνάζει:
«Ελάτε ρε καθίκια να μας σταματήσετε».

Πιο κάτω γράφει: «Όμως δεν τολμάς όπως δεν τόλμησες ποτέ να σεβαστείς το εθνόσημο/ που σου κάρφωσαν στο πέτο οι υποδεδυμένοι με τις υψηλού κόστους περπατησιές στα πορτοφόλια μας.»

Ποίηση πολιτική, που διεκδικεί την αλλαγή του σκηνικού, αποδομεί το σύστημα και επιδιώκει την αφύπνιση. Ο ποιητής αρνείται να μείνει απαθής στην κλίνη του Προκρούστη, δεν δέχεται πλέον τον εξευτελισμό της προσωπικότητας αντιστέκεται στα αυθαίρετα σχήματα που εποφθαλμιούν την υποταγή και επιδιώκουν την εξυπηρέτηση των ατομικών συμφερόντων. Ο Ποταμίτης κατορθώνει στο Κλεινόν Άστυ να παραστήσει ως τα έσχατα την αλλοτρίωση παρόλο που πιστεύει απεγνωσμένα για μία διέξοδο. Το κράτος μπαίνει στο στόχαστρο δικαίως ως μηχανισμός διοίκησης της κοινωνικής ζωής αλλά και ως επίδραση που έχει αυτό στην ανθρώπινη ψυχή στον ιεραρχικά συγκροτημένο καπιταλιστικό μηχανισμό.
Ο συγγραφέας ανδρώνεται μέσα στον αγώνα του για Ελευθερία καθώς από το κοινωνικό αίσθημα οδηγείται στην εσωτερική υποχρέωση. Τα τόσα πολλά φιλοσοφικά δοκίμια, οι ποιητικές συλλογές, τα μυθιστορήματα και τα θεατρικά έργα το υπογραμμίζουν.

Ο Σπύρος Ποταμίτης ως αληθινός λόγιος γνωρίζει πως πρέπει να προσπαθήσει να μετατρέψει την εν δύναμη ισχύ του σε πραγματική δύναμη. Και το τολμά αφού μιλά για τα πράγματα με το όνομα τους γνωρίζοντας το τίμημα. Δεν ακούει καμία εσωτερική λογοκρισία κινδυνεύοντας ακόμα και να απομονωθεί όταν γράφει:
«Ά ρε βρόμα κοινωνία που μου θες και χρυσά δαχτυλίδια!» (Βουκουρεστίου και Πανεπιστημίου, σελ. 55).

Και λίγο πιο κάτω, ως επίλογο, στο ίδιο ποίημα γράφει: «Μες στο στενάχωρο γιλέκο του ένας πωλητής της Σχεδίας κάνει τον πενιχρό απολογισμό της μέρας λιγουρεύοντας το κουλούρι που δεν θέλει να πάρει επ’ ουδενί η επίμονη κυρία έστω και δωρεάν, μισό ευρώ μακριά απ’ την ευτυχία.»

Η ατομική δρώσα συνείδηση στην ποίηση του Ποταμίτη εμφορείται από την αίσθηση της ελευθερίας. Η παροντικότητα και η τοπικότητα της ποίησης του, στοιχεία της πράξεως, είναι φερέγγυο της ατομικότητας του που του δίνει όμως κατευθυντήρια στην πολιτική κοινωνία τόσο ως δράση όσο και ως ενέργημα. Η πολιτική συνείδηση του Ποταμίτη στην ποιητική του συλλογή Κλεινόν Άστυ έχει σαφή μεταρρυθμιστική προθετικότητα ενώ ταυτόχρονα πλάθει τη μορφή της από μία θαυμαστή εγγύτητα προς την τραγωδία της ύπαρξης και το δράμα του λόγου.

Στην Β΄ ενότητα η ανθρώπινη παθογένεια υπογραμμίζεται από το ποίημα Η σκουριά του χρυσού. Ο τίτλος Κλεινόν Άστυ είναι συμβολικός και σε αυτή την ενότητα.
Προσέξτε τους τελευταίους στίχους: «Άκαρπος ‘στο Κλεινόν Άστυ’ κι ο αναστεναγμός του πόνου/ στα επινίκια ενός νεοελληνικού ψέματος ελευθερίας, δάφνινος μεν/ αλλά σαν επιδημία ξερός καθώς ατενίζει μεσίστια/ τη σημαία μιας λαμπρής αυτοκρατορίας ψευδαισθήσεων…»

Ο ποιητής ματώνει από το εμπόριο των σάπιων ελπίδων και σα λάβαρο σηκώνει νοερά τη λέξη: εγρήγορση στο ποίημα Συνωστισμοί Δεινών.

«Δεν σας μυρίζει τίποτα; κάτω απ τις μάσκες, κάτω από τα ερείπια, μες στην ασφυξία του εγκλεισμού, στην αμιγή του νου τίποτα;»

Τελικές μου σκέψεις μελετώντας το τελευταίο σκέλος της τριλογίας Κλεινόν άστυ με γιώτα αυτή τη φορά (Κλινών Άστυ), ο συγγραφέας ως θαυμαστής της ακομμάτιστης προσαρμογής έρευνα με πολιτικό ρεαλισμό τα πολιτικά φαινόμενα και εκφράζει με θάρρος τις ιδέες του αν και ξέρει πως θα προκαλέσουν αντιδράσεις.

Εστιάζοντας στο τελευταίο του ποίημα Ύπνος Βαθύς καταλαβαίνω το ταίριασμα του τίτλου με το χαρακτήρα των ποιημάτων της ενότητας. Ο συγγραφέας μέσα από τα επτά ποιήματα της τελευταίας ενότητας υπογραμμίζει τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα του σύγχρονου ανθρώπου. Ας δούμε ενδεικτικά κάποια από αυτά, που είναι ριζωμένα στην καρδιά της σύγχρονης μεγαλούπολης, όπως τα εντοπίζουμε στους παρακάτω στίχους του. Πορνεία, αμέλεια, υπερηφάνεια, φθόνος, φιλαργυρία, θυμός, γαστριμαργία σκιαγραφούν το Κλινών Άστυ, του οποίου η ετυμολογία υποδεικνύει την ιδρυματοποίηση της ανθρώπινης φύσεως. Θύτης πάντα το ανθρώπινο αποτύπωμα στο μιαρό και το ειδεχθές, η απόκλιση από το φως, η απομάκρυνση από το θεϊκό μας στοιχείο.

«Σε ένα φτηνό ξενοδοχείο το όνειρο» (υποδηλώνει την πορνεία)

«Έπρεπε να προλάβουμε τους τοκογλύφους» (φιλαργυρία)

«Υποδύονται ηδονές και χαμογελούν ευτυχία» (απιστία)

«Kι η νεοφερμένη; Υποφέρουσα από αιμορροΐδες χωρίς γιατρό πώς να τις κουλαντρίσει και χωρίς μπαξίσι;» (φθόνος)

«Και στο αντικρινό μπαλκόνι μία παραδουλεύτρα που απλώνει το νοτισμένο στρώμα μιας αϋπνίας» (αμέλεια)

«Ο άνθρωπος που ακούς να κλαίει δεν υπάρχει»(αμέλεια)

«Πολύβουη πόλη δέεται τα τιμαλφή μιας απούσης Ζώης» (υπερηφάνεια)

Εν κατακλείδι το Κλεινόν Άστυ του Σπύρου Ποταμίτη είναι βαθιά επαναστατικό καθώς κατορθώνει μέσω της ειρωνείας να διοργανώσει ένταση τόσο από την εσωτερική όσο και από την εξωτερική όψη της πραγματικότητας.
Ο Σπύρος Ποταμίτης είναι ένας αληθινός ποιητής, του δράματος και της εξέγερσης, ένας φιλοσοφημένος άνθρωπος που μας προτρέπει να αντιδράσουμε στις δυσκολίες των καιρών.