Από τον Άγγελο Πετρουλάκη

Δεν είναι η πρώτη φορά που οι εκδόσεις «ΨΥΧΟΓΙΟΣ» μας φέρνουν κοντά στην αστυνομική λογοτεχνία της Βόρειας Ευρώπης. Ο Κρέφελ είναι Δανός. Όμως αυτό δεν είναι το σημαντικό. Σημαντικό είναι πως ο συγκεκριμένος συγγραφέας, χωρίς να υπολείπεται σε φαντασία και λογοτεχνική δυναμική, περιγράφει με γλαφυρότητα μια εποχή έντονων αλλαγών στον πολιτικό ευρωπαϊκό χάρτη.

Η υπεροχή κάποιων μυθιστορημάτων που ανήκουν στον χώρο της αστυνομικής λογοτεχνίας δεν έγκειται μόνο στην οργιαστική φαντασία του συγγραφέα που συνθέτει τον μύθο του μέσα από ανατροπές, εκπλήξεις και επινοήσεις. Άλλωστε αυτά τα μυθιστορήματα τις περισσότερες φορές συνθέτουν έναν ανύπαρκτο κόσμο, δημιουργούν πρωταγωνιστές – υπερήρωες και δολοφόνους εντελώς σατανικούς. Εξυπηρετούν δε αναγνώστες που αρέσκονται σε μια δαιμονική παραλλαγή του παραμυθιού.

Η υπεροχή κάποιων μυθιστορημάτων του είδους έγκειται στο ότι χρησιμοποιούν τον μύθο για ν’ αναπτύξουν μια λογοτεχνία ιδιαίτερα ζωντανή η οποία χωρά μέσα της πολλά απ’ αυτά που χαρακτηρίζουν μια εποχή ή μια κοινωνία. Σ’ αυτά ανήκει το «Ο αγνοούμενος», ένα όντως συγκλονιστικό μυθιστόρημα, που την υπεροχή του δεν την διεκδικεί με την επινόηση ενός υπερδραστήριου πρωταγωνιστή, αλλά με την ‘‘εικονογράφηση’’ μιας εποχής σ’ έναν συγκεκριμένο χώρο, με την αναφορά πολλών ουσιαστικών παραμέτρων.

Ο μύθος εξελίσσεται σε δυο παράλληλους κόσμους, την Γερμανία και τη Δανία σήμερα, και την κάποτε Ανατολική Γερμανία με το καθεστώς της κομμουνιστικής νύχτας.

Η εξελιγμένη κοινωνία της Δανίας με τα αδιέξοδα της ευμάρειας και του κράτους της κοινωνική πρόνοιας, αλλά και η εξελιγμένη κοινωνία της Γερμανίας που θέλει να υπερασπίζεται την ασφάλεια των πολιτών της. Χώροι που εύκολα κατανοούμε, παρά τους όποιους προβληματισμούς. Σ’ αυτούς κινούνται εκείνοι που αναζητούν τον αγνοούμενο, έναν ευνουχισμένο Δανό, ο οποίος αντιπαλεύει τους δαίμονες της μοναξιάς του ονειρευόμενος μια άλλη ζωή, χωρίς ωράρια, υπαλληλικούς περιορισμούς, συνθλίψεις της προσωπικότητας και απωθημένες ερωτικές επιθυμίες.

Ένας πρώην Δανός αστυνομικός που βασανίζεται από την άδικη δολοφονία της γυναίκας του, θύμα ληστείας που παραμένει ανεξιχνίαστη.

Μια εξαιρετική αρχιτεκτόνισσα – αδελφή του αγνοούμενου – που καταδιώκεται από ενοχές γιατί ποτέ της δεν ανάπτυξε δεσμούς αδελφικής αλληλεγγύης, απορροφημένη από την καριέρα της. Παράλληλα, μια γυναίκα που θέλει να ζει τον έρωτα, την τρυφερότητα, την αναγνώριση.

Ένας Γερμανός αξιωματικός της αστυνομίας που θυσιάζει τις χαρές της οικογενειακής ζωής, τις υποχρεώσεις απέναντι στους αγαπημένους του, γιατί νιώθει την φωνή του χρέους να τον κρατά δίπλα στα προβλήματα του πολίτη.

Τρεις άξονες που θα γυρίζουν ταυτόχρονα γύρω από το μυστήριο μιας εξαφάνισης με δυο πόλους: Το θύμα και τον θύτη.

Ο έτερος κόσμος, αυτός της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, εξελίσσεται και αναπτύσσεται στο πρόσωπο του θύτη. Μια αρρωστημένη μορφή που νοσταλγεί ένα καθεστώς καταδικασμένο από την ίδια την ιστορία. Ο συγγραφέας με ιδιαίτερη λεπτότητα αποκαλύπτει εκείνη την εποχή, τις αμαρτωλές πτυχές του ολοκληρωτικού καθεστώτος, την σύνθλιψη των ατομικών ελευθεριών, την εξουθένωση των χαρακτήρων, την διαφορά. Με απόλυτο ρεαλισμό περιγράφει την μετάβαση από τον ολοκληρωτισμό στη δημοκρατία και προσφέρει στον μέσο αναγνώστη μια ουσιαστική γνώση για την εξέλιξη της ιστορίας στην κεντρική Ευρώπη.

Αυτά τα στοιχεία είναι που συνθέτουν την υπεροχή του συγκεκριμένου μυθιστορήματος που δεν είναι απλά μια αστυνομική ιστορία μυστηρίου, αλλά τόσα πολλά ακόμα, τόσα σημαντικά, τόσα ιδιαίτερα, άγνωστα στις λεπτομέρειές του σε πολλούς, ιδιαίτερα νεότερους.

Στα επί μέρους στοιχεία της σύνθεσης ανήκουν οι ανατροπές που έντεχνα χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, προκειμένου να διατηρεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη, που βαίνει αυξανόμενο, παρότι που το πρόσωπο του θύτη-δράστη αποκαλύπτεται έντεχνα, καθώς δρα παράλληλα με τους διώκτες του.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα που προσφέρει σημαντικά στον σύγχρονο αναγνώστη της καλής λογοτεχνίας.