Πριν λίγο καιρό έλαβα ένα δώρο, πολύτιμο για μένα, από έναν φίλο που τον γνωρίζω ελάχιστα προσωπικά, αλλά πολύ καλά μέσω των γραπτών του και ως συνεργάτη. Το δώρο αυτό ήταν το βιβλίο “Ο δάσκαλος και ο καθρέφτης” υπογεγραμμένο απ’ τον ίδιο τον Κώστα Θερμογιάννη. Με όλη την υποκειμενικότητα που διακρίνει την παρούσα κριτική, θέλω να πω δυο πράγματα δόκιμα γι’ αυτό το υπέροχο μικρό διαμάντι.

“Ο δάσκαλος και ο καθρέφτης” είναι μια συλλογή διηγημάτων ανθρωποκεντρική. Δεν είναι ότι θίγει κοινωνικά ζητήματα, είναι ότι έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο και κάθε έκφραση και έκφανση που τον διακρίνει. Ο συγγραφέας αναζητά στα εσώτερα ενδόψυχα του ανθρώπου τις στέρεες βάσεις μιας παρουσίας ενάντια στη ματαιόδοξη άποψη του σύντομου οδοιπορικού απ’ αυτόν τον κόσμο. Με την μυθοπλασία σε κάθε διήγημα να σκιαγραφεί ψυχογραφικά τους ήρωές του καταλήγει σε έναν κύκλο ο οποίος έχει κυκλική αφετηρία και τέλος, αλλά ενδιάμεσα παρεμβάλει ένα ταξίδι με σταθμούς.

Ξεκινά την αναζήτηση με φιλοσοφικούς στοχασμούς για την “ψυχή του ανθρώπου”. Διάλογοι των ηρώων με τους εαυτούς τους, συχνά τους φαντάστηκε να κοιτιόνται στον καθρέφτη και να δικάζουν τα προδεδικασμένα και τα δεδικασμένα. Τότε μόνο ανακαλύπτει, κατά τον συγγραφέα, τους εαυτούς τους και τα συστατικά τους. Γιατί κάθε “δίκη” έχει το λαθητό του ανθρώπου, δεν θα γίνει ποτέ ανθρώπινη γιατί κάθε νόμισμα έχει δυο όψεις και ο καθένας πρέπει να ανακαλύψει τη δική του αλήθεια.

Η αλήθεια όμως δεν είναι αμετάβλητη, ούτε αλώβητη. Βάλλεται από τα καθημερινά βιώματα που είναι τόσο δίκαια ή άδικα, όπως κανείς τα ερμηνεύσει, αλλά και τόσο όμορφα όπως η ίδια η ζωή, ο σεβασμός της οποίας αιθεροβατεί όπως ένα “φτερό” που ταξιδεύει στον άνεμο. Οι ένοχες σκέψεις μπορούν να γίνουν η κόλαση και ο παράδεισος ταυτόχρονα και η πίστη στο άγνωστο πηγάζει απ’ τον φόβο γι’ αυτό.

Ο συγγραφέας συχνά παραβάλει συμβολικές εικόνες για να απεικονίσει την κρυμμένη αλήθεια. Και πιστεύει στα μάτια και την άβυσσο που κρύβουν. Ακόμα και το είδωλο στον καθρέφτη είναι παρελθόν, έστω και στιγμιαίο (ο δάσκαλος και ο καθρέφτης), ωστόσο η αλήθεια πολλές φορές δεν ειπώνεται με λέξεις.

Πειραματίζεται με διαλόγους και αφιερώνει ένα μεγάλο μέρος του στο διήγημα “άνθρωπος, άρα; “ τονίζοντας ότι απ’ τη στιγμή της σύλληψης του ανθρώπου υπάρχει υποσυνείδητο, ακόμη και ενσυνείδητο, κάτι που ποτέ δεν θα μπορέσουμε να μάθουμε.

Συγχωρεί την ενοχή της ψυχής και διαπιστώνει ότι τα συστατικά της αναμειγνύονται μόνο με την εμπιστοσύνη. Η δυαδικότητα της ψυχής, όταν δυο άνθρωποι ενώνονται, τότε η ψυχή ηρεμεί και αισθάνεται ασφάλεια.

Υπενθυμίζει ότι όλα είναι παροδικά και η παρουσία μας σ’ αυτόν τον κόσμο φαίνεται απ’ τις πράξεις μας, γιατί αυτό που κάνουμε μας ορίζει. Τέλος ασχολείται με το πραγματικό άδικο αυτού του κόσμου και πώς η τέχνη αντιμάχεται τον πόλεμο. Στέκει και επιμένει πολύ στην τέχνη στα τελευταία διηγήματά του γιατί πιστεύει ότι μόνο η τέχνη μπορεί να πολεμήσει τα ανθρώπινα αρχέτυπα του ανθρώπινου παράδοξου που είναι ο πόλεμος, κάτι που αντιβαίνει στην ίδια του την ύπαρξη.

Προτείνει να αδράξουμε την κάθε μέρα ως δώρο και δεν συγχωρεί την απραξία ως στάση ζωής, συχνά ο άνθρωπος μπερδεύεται με ναρκοθετημένες συνήθειες, ωστόσο ο καθένας μπορεί να συνεχίσει να ζει μην κοιτώντας πίσω, αλλά μονάχα μπροστά.

Αρνείται πεισματικά να επιμένει σε υλικά αγαθά και τονίζει τα σταυροδρόμια της ζωής και τις αποφάσεις που μπορεί ο καθένας μας να πάρει. Τέλος τελειώνει το βιβλίο του με ένα διήγημα του αιώνιου έρωτα, του έρωτα μιας ολόκληρης ζωής, απ’ αυτούς τους έρωτες που συχνά θαυμάζουμε και που ακόμη και ο θάνατος δεν μπορεί να τους χωρίσει.

Όλα αυτά τα συστατικά ο Κώστας Θερμογιάννης τα έχει δέσει σε μια αισθαντική σειρά που σε κάνει να θες να ξαναδιαβάσεις τα αγαπημένα σου αποσπάσματα. Και υπενθυμίζω, μια και αγάπησα αυτό το βιβλίο, ότι υπάρχουν εδάφια τα οποία εμπεριέχουν ουσία. Και η γραφή του συγγραφέα αυτού ομολογουμένως την έχει. Ουσία στον άνθρωπο.

_

γράφει ο Νίκος Φάκος