Αλέξανδρος Λαβράνος
Γαβριηλίδης
ISBN:978-960-576-567-7

Ο υπερρεαλισμός, όπως έχει εξελιχθεί, λειτουργεί ως μία πνευματική δυνατότητα που ικανοποιεί την εγγενή ανάγκη του καλλιτέχνη να εκφραστεί ελεύθερα χωρίς τις δεσμεύσεις των κοινωνικών ή ηθικών αρχών, όπως τις ορίζει η άρχουσα ιδεολογία κάθε εποχής με την επιβολή “μοντέλων”. Αντίκειται σε κάθε κανονιστική δυνάστευση που περιορίζει το αυθόρμητο συναίσθημα και απαγορεύει τοις πράγμασι στον άνθρωπο να προσπεράσει επίκτητες αναστολές.

Καλεί το κοινό να εξερευνήσει λανθάνουσες συναισθηματικές και πνευματικές δυνατότητες και επιθυμίες. Λειτουργεί ως μία διαρκής ψυχοπνευματική διαδικασία μετασχηματισμού του συνεχώς εξελισσόμενου εξωτερικού και εσωτερικού κόσμου με απώτερο σκοπό την διεύρυνση των ορίων της ανθρώπινης ελευθερίας.

Αυτό το κάλεσμα ακολουθεί και ο Αλέξανδρος Λαβράνος με τη νέα του ποιητική συλλογή «ανώνυμη χώρα» (Γαβριηλίδης, 2016).

Η ανοίκεια πρόκληση ρήξεων με το λογικό, η προτεραιότητα στο ψυχικό/συναισθηματικό και η απρόσκοπτη ανάπτυξη κι έκφραση της φαντασίας με την παράλληλη αποδέσμευση από το διαχωρισμό γνωσιολογικού και συγκινησιακού (στο πεδίο της έκφρασης), και η αποσύνδεση της γλώσσας από την ορθολογική/κυριολεκτική χρήση της με την ευρύτατη αξιοποίηση των συνειρμών και της μεταφορικής αξιοποίησης της αποτελούν κύρια εκφραστικά χαρακτηριστικά της σουρεαλιστικής στιχουργίας του ποιητή.

Ο Λαβράνος βρίσκει στον υπερρεαλισμό μία εκφραστική οδό για να στοχαστεί σε ένα πλούσιο υπαρξιακό υλικό για το θάνατο[1] ή το χρόνο[2] και για την ίδια την ποίηση[3]. Η δε δυναμική αξιοποίηση ενός πλούσιου λεξιλογίου ενισχύει τη συναισθηματική ένταση της στιχουργικής του. Η επιλογή και τοποθέτηση των λέξεων φορτίζουν συναισθηματικά τα υπαρξιακά μηνύματα και τις αγωνίες του δημιουργού, ενώ ταυτόχρονα διανθίζουν εικαστικά το ποιητικό του κάδρο.

Αξιοποιεί μέσα στο συνειρμικό πλέγμα της στιχουργικής του το μυθολογικό θησαυρό δίνοντας τόσο ένα διαχρονικό βάθος όσο και συναισθηματικό στο υλικό του. Η αβίαστη και ξαφνική τοποθέτηση προσώπων από την αρχαιοελληνική μυθολογία μετασχηματίζεται τη συναισθηματική ένταση των συνθέσεων και προσδίδει μία υπαρξιακή βαρύτητα[4]. Η δε εισαγωγή μορφών της παγκόσμιας τέχνης και φιλοσοφίας λειτουργεί ως ένας άλλος διακειμενικός διάλογος και προσφέρει βάθος στο συναίσθημα με την επίκληση της αυθεντίας[5].

Ο δημιουργός εκφράζει σταθερά μία απογοήτευση (μία συνάντηση, περπατώντας, αριθμός, στίλβη). Μα μέσα στην απελπισία και το πένθος, ακτίνες αισιοδοξίας φωτίζουν το μελαγχολικό τοπίο (μηδέν, πριν την τύφλωση, περπατώντας, μεταλλαγές, το φρουτόδεντρο, φαντασία). Ας μην παραβλέπουμε ότι φωταψίες οπτιμισμού αντανακλά και η ανάγκη του δημιουργού για δραπέτευση από την “ανώνυμη χώρα” (αποτρόπαιη δύση,  συντροφιά με ένα στάλκερ, αυτός-ο άλλος).

Και το ίδιο το ταξίδι κατέχει κεντρική θέση στην ποιητική του (φλοίσβος, με το παλτό στο χέρι,  Ολύμπια, μια μέρα πριν). Και τούτο συνδέεται εκφραστικά και συναισθηματικά συχνά με την κίνηση που διαπνέει την εικαστική του ως αίσθηση (θαλασσογράφος, περπατώντας, ψάχνοντας ένα παράθυρο)

Άλλωστε, μία συνεχής κίνηση διακρίνεται στο κάδρο του που αποτυπώνεται με τη χρήση όρων που τη συνυποδηλώνουν συνειρμικά (οι ποιητές, στίλβη, πριν την τύφλωση, η θυσία, οι εραστές της γης). Και τούτη η κίνηση αισθητοποιείται με την στιχουργική κίνηση και τη ρευστότητα των εικόνων του[6].

Στο πένθιμο γενικώς υπερρεαλιστικό καναβάτσο ως χρώματα κυριαρχούν το κόκκινο και το γαλάζιο, δίχως να παραβλέπουμε τη σκουρόχρωμη νύχτα αποκαλύπτοντας σαχτουρικές επιρροές. Το κόκκινο χρώμα εμφανίζεται πολύ συχνά είτε άμεσα (στίλβη, η θυσία, σ’ έναν χορό τρελό) είτε συνυποδηλωτικά (οπλισμένος, αριθμός, του μαύρου αγγέλου).

Το δε γαλάζιο αποτυπώνεται μέσα από τη χρήση του ουρανού (περπατώντας, οπλισμένος, εγώ, μηδέν, ο πρίγκιπας, εν μέσω τρυφερών θανάτων, χωρίς ήχο) που συχνά επανέρχεται στην ποιητική του Λαβράνου, όπως και η θάλασσα και το υγρό στοιχείο (μια μέρα πριν, περπατώντας, μία συνάντηση, αποτρόπαιη δύση, φλοίσβος, θαλασσογράφος) με τα πουλιά (Ολυμπία, οι ποιητές, η θυσία, το πρωινό δεν καταργεί το θάνατο) ή το πέταγμα (με το παλτό στο χέρι). Άλλωστε, τα τελευταία συνδέονται και με την προαναφερόμενη ανάγκη δραπέτευσης.

Επιλογικά, ο σύγχρονος υπερρεαλισμός εξακολουθεί να διεκδικεί τη δική του, υποκειμενική και συναισθηματική, προσέγγιση του κόσμου και των αδιεξόδων ή παθών του ατόμου και της κοινωνίας, ανεξάρτητα από τη μορφολογική κατηγοριοποίησή του από τη λογική, και απελευθερώνει από “λογικούς” περιορισμούς. Άλλωστε, κουραστήκαμε πια από τη “λογική” και τον “ορθολογισμό” που μας καθοδηγούν τα ποικίλα κέντρα εξουσίας.

_______________
[1] βλ. με το παλτό στο χέρι, αποτρόπαιη δύση, οπλισμένος, θαλασσογράφος, στίλβη, οι εραστές της γης, μηδέν, χωρίς ήχο, ο πρίγκιπας.
[2] βλ. φλοίσβος, μια μέρα πριν, πριν την τύφλωση, μηδέν.
[3] βλ. ψάχνοντας ένα παράθυρο, οι ποιητές, μεταλλαγές, ο πρίγκιπας.
[4] βλ. ως αμετάκλητος φόβος, εγώ, θαλασσογράφος, πριν την τύφλωση, χωρίς ήχο, του μαύρου αγγέλου.
[5] βλ. ως αμετάκλητος φόβος, με το παλτό στο χέρι, εγώ, θαλασσογράφος, αυτός-ο άλλος, ο πρίγκιπας, εν μέσω τρυφερών θανάτων.
[6] βλ. της σιωπής, φαντασία, το φρουτόδεντρο, ψάχνοντας σε ένα παράθυρο, φλοίσβος, πριν την τύφλωση, αυτός-ο άλλος, συντροφιά με ένα στάλκερ, στο δάσος, Ολύμπια, μια μέρα πριν, ο θαλασσογράφος.

Κράτα το