γράφει η Αγγελική Πλουμά

Μία μεγάλη πρόκληση για κάθε συγγραφέα είναι να μεταμορφώνει σε τέχνη την απλότητα. Μπορεί αυτό να είναι η σημαντικότερη ένδειξη της δεξιοτεχνίας του. Το να βρίσκεται δηλαδή μπροστά σε περιστατικά απλά και καθημερινά, περιστατικά που άλλοι θα συνήθιζαν αλλά εκείνος αργά και υπομονετικά να ανακαλύπτει τη μαγεία και την ιδιαιτερότητα τους. Ο Μισέλ Φάις, εξαίρετος Έλληνας διηγηματογράφος, σε μια ομιλία του περί δημιουργικής γραφής στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, πριν από μερικά χρόνια είχε πει πως «η πρόκληση ενός διηγήματος ή μιας μικρής ιστορίας που θέλεις να γράψεις δεν είναι πάντα το να βρεις την αναπάντεχη, την δραματική πτυχή και να την ξεδιπλώσεις. Πολλές φορές είναι να σταθείς στην απλότητά της και να την εμβαθύνεις ή να την εκφράσεις με έναν ιδιαίτερο τρόπο». Αυτό κάνει η Χλωροκώστα σε αυτό το δεύτερο βιβλίο της και μάλιστα με επιτυχία.

Το βιβλίο «Χάρτινος Κύκνος» δεν είναι εύκολο να το κατατάξεις σε κάποιο σαφώς καθορισμένο λογοτεχνικό είδος. Δεν είναι ακριβώς διηγήματα ούτε μικρές βιογραφίες. Πριν από χρόνια, το 1999 ο Στάθης Τσαγκαρουσιάνος είχε γράψει ένα βιβλίο με τίτλο «Αντίο Παλιέ Κόσμε – Συνομιλίες με αξιοσημείωτους ανθρώπους», εκδόσεις Δρομέας. Εκείνο το βιβλίο του Τσαγκαρουσιάνου ήταν επίσης δύσκολο να το κατατάξεις γιατί δεν ήταν ούτε συνεντεύξεις, ούτε «προσωπογραφίες». Ήταν περιγραφές των συναντήσεων του με ανθρώπους, που έγραψαν πάνω στη ψυχή του. Το βιβλίο της Κατερίνας μοιάζει πολύ. Έχει επίσης αυτό τον προσωπικό, συναισθηματικό χαρακτήρα που δίνεται με απλότητα και διεισδυτικότητα, χωρίς περιττές λογοτεχνίζουσες εκφράσεις.

Είναι η περιγραφή των συναντήσεων της με ανθρώπους – στα πλαίσια της δουλειάς της ως θεραπεύτριας σε οργανωμένα πλαίσια όπως νοσοκομεία, κέντρα απεξάρτησης κλπ – που χρωμάτισαν, έδωσαν μεγαλύτερη κατανόηση, τρυφερότητα και ιδιαίτερο νόημα στη ζωή της. Απλοί άνθρωποι που ο καθένας δανείζει το μικρό του όνομασε κάθε κεφάλαιο του βιβλίου: ο Αντώνης, η Alice, ο Μπέρναντ. Μαζί τους περιγράφεται αδρά και μια φάση της πορείας της συγγραφέως/ θεραπεύτριας – η θητεία της στον οίκο ευγηρίας στην Αγγλία, η βιωματική της εκπαίδευση σε θεραπευτική κοινότητα του ΚΕΘΕΑ κλπ.

Η βασική ιδέα του βιβλίου είναι απλή αλλά καταλυτικής σημασίας. «Κάθε άνθρωπος που συναντάμε, κυρίως αν μας δυσκολεύει πολύ, μπορεί να κρύβει ένα αναζωογονητικό μάθημα». Πίσω από τις θυμωμένες, άγριες, αποσυρμένες, απότομες συμπεριφορές των ανθρώπων, πολλές φορές κρύβεται ένα θαύμα, ένα τραύμα ή και τα δύο μαζί. Όπως στην περίπτωση του Μπερνάντ, του Βρετανού παλαίμαχου στρατιώτη που έδωσε το παρόν του στο πόλεμο της Νορμανδίας και τώρα περνά τα τελευταία χρόνια της ζωής του σε έναν οίκο ευγηρίας, αδύναμος να επικοινωνήσει, συνέπεια ενός σοβαρού εγκεφαλικού που έχει υποστεί. Μερικές εικόνες στη τηλεόραση, ντοκιμαντέρ για την απόβαση και η πληροφορία ότι ο άνθρωπος που τον φροντίζει είναι Ελληνίδα τον κάνουν να εφεύρει όσους τρόπους μπορεί για να επικοινωνήσει μαζί της το τραύμα του πολέμου αλλά και το θαύμα του μεγάλου του έρωτα που ήταν από την Λέσβο. Και πίσω από το αδύναμο γεροντάκι που αποφεύγουν όλοι για την ανημποριά και την παραξενιά του, αναδύεται ένας πολεμιστής, μάρτυρας και μέτοχος στο πιο κρίσιμο πόλεμο που έλαβε χώρα τον περασμένο αιώνα και ένας άντρας με τόσο γενναία καρδιά που δεν φοβήθηκε το να ριχτεί στη μάχη του έρωτα κι ας ήξερε πως ήταν εκ των προτέρων χαμένη.

Αυτό είναι κάτι που διαπνέει όλο το βιβλίο. Το πώς δηλαδή μπορούμε να πλουτίσουμε και να βαθύνουμε τις σχέσεις μας όταν αντί να αντιδρούμε στις συμπεριφορές των ανθρώπων (κι αυτοί στις δικές μας), μιλάμε στις ιστορίες των θαυμάτων και των τραυμάτων τους. Πως μέσα από αυτή την ισότιμη επικοινωνία, κι ας είναι ο άλλος «ξένος», άνθρωπος με αναπηρία, ηλικιωμένος, εξαρτημένος, αποκαλύπτουμε κρυμμένες πλευρές του εαυτού μας και της δικής μας ιστορίας κι έτσι γινόμαστε λίγο πιο ειλικρινείς, λίγο πιο συμπονετικοί. Πως έτσι γινόμαστε περισσότερο ο εαυτός μας και λιγότερο η δανεισμένη μας προσωπικότητα. Γι αυτό και τούτο το βιβλίο μπορεί να «διαβαστεί» και σαν μια πρόσκληση σε όλους μας. Να αναλογιστούμε τις συναντήσεις μας με ανθρώπους, κυρίως δυσκολεμένα πλάσματα, και το τι πολύτιμο μας έμαθαν.

Παίρνοντας λοιπόν τον επίλογο γι αυτή τη κριτική από την πρώτη ηρωίδα της, την Alice – Good morning Katerina. I believe you did it very well.