Ο υπερρεαλιστικός αντιλυρισμός του Μάριου Μιχαηλίδη

6.12.2016

Μάριος Μιχαηλίδης
Γαβριηλίδης
ISBN: 978-960-576-509-5

Υπάρχει μία τάση στην κριτική να διαχωρίζεται η κυπριακή ποίηση από την ελληνική παραβλέποντας την κοινή τους πορεία από άποψη εκφράσης, επιρροών και αναζητήσεων. Παρά τις τοπικές ιδιομορφίες, όπως η τραγωδία της εισβολής, το στοιχείο της εντοπιότητας και μία συνήθη φυσιολατρική εικαστική που συνδέεται με τη βιωματική επαφή με το φυσικό περιβάλλον. Άλλωστε τα προβλήματα που απασχολούν πλέον τους νέους ανθρώπους και τους παλαιότερους δημιουργούς δεν διαφέρουν από εκείνα που καταγράφονται στην ελληνικής παραγωγής ποίηση. 

Η ποιητική άνοιξη της δεκαετίας του 1960, που αναδύθηκε μέσα στην ευφορία της κυπριακής ανεξαρτησίας, θα φέρει νεωτερισμούς που θα αφομοιωθούν γόνιμα και δημιουργικά. Όπως είναι λογικό το δράμα της βίαιης διχοτόμησης θα αφήσει τις επιδράσεις του και στην ποίηση, όπου διακρίνεται μία πικρία και μία οργή με έντονα στοιχεία σαρκασμού κι ειρωνείας σε μία ποίηση πολιτική.

Ωστόσο, με τον καιρό έχει φανεί ότι οι ποιητές, χωρίς να ξεχνούν ή να παραβλέπουν την τοπική ιστορία, κινούνται πιο κοντά στην ελλαδίτικη ποίηση στη βάση κοινωνικών προβληματισμών, χωρίς γεωγραφικό προσανατολισμό[1]. Στην πορεία αυτή κινείται και ο πολυβραβευμένος Μάριος Μιχαηλίδης με τη νέα του ποιητική συλλογή, «τέφρα ονείρων» (Γαβριηλίδης, 2016), 13 χρόνια μετά την προηγούμενη.

Η συλλογή αποτελείται από τέσσερις ποιητικές ενότητες που απαρτίζονται από επιμέρους αυτόνομες συνθέσεις. Η απλότητα της γλώσσας του και η συνοχή του ύφους δημιουργούν μία αλυσίδα εικόνων και συναισθημάτων που συνδέουν την ποιητική αυτοαναφορικότητα με την αγωνία του θανάτου, τον έρωτα και το φυσικό περιβάλλον διαμορφώνοντας τελικά μία αξιομνημόνευτη εικονιστική υπαρξιακή ποιητική.

Με τη δυναμική μιας γλώσσας ζωντανής, με έντονα στοιχεία προφορικότητας, ο Μιχαηλίδης διαμορφώνει έναν παραστατικό αφηγηματικό και περιγραφικό συνάμα ποιητικό λόγο. Η γλώσσα του είναι ρέουσα με σαφήνεια, ζωηράδα και γλαφυρότητα, ενώ μέσα από την παραστατικότητα της αφήγησης αποκαλύπτεται μία καινοφανής διαύγεια. Η ποιητική του γραφή με τον πεζολογικό της χαρακτήρα και την ξεχωριστή λεξιλογική λιτότητά της, επιτρέπει στην αφήγηση να ρέει ανεμπόδιστα και να εμβάλει το συναίσθημα στην ψυχή του αναγνώστη/ακροατή με την υποστήριξη των ανεξάντλητων στοιχείων της εικαστικής του που εμπλουτίζουν τον καμβά του.

Έντονο είναι το σουρεαλιστικό στοιχείο το οποίο αποτυπώνεται τόσο στη συνειρμική ροή όσο και στην αναπαραστατική δύναμη που του προσφέρει η υπερρεαλιστική συνοχή θρυμματισμένων εικόνων. Είναι εμφανείς οι επιρροές από τους τρεις αρχιερείς του ελληνικού υπερρεαλισμού. Εξάλλου, εμφανή είναι τα στοιχεία αναφοράς στους τρεις κλασσικούς· η αναφορά στην υψικάμινο και στον ίδιο τον Εμπειρίκο, η διαρκής παρουσία πουλιών και ο σαχτουρικός θάνατος με τη θραυσματική εικαστική του Εγγονόπουλου.

Το στοχαστικό στοιχείο συμπλέκεται με το λογοτεχνικό σχόλιο με αναφορές στο Ρίτσο τον Εμπειρίκο και έμμεσα στον Σεφέρη, τον Εγγονόπουλο και τον Σαχτούρη. Με υπερρεαλιστική ρώμη ο Μιχαηλίδης αναπλάθει τον μύθο της οδύσσειας, προσαρμόζει σε μία σουρεαλιστική σκηνή ακροβατώντας μεταξύ του ά-λογου και του μυκηναϊκού νόστου σαν σε θέατρο του παραλόγου. Η ρευστότητα των σκηνών παρασέρνει το συναίσθημα και τις αγωνίες του ποιητή μέσα από την κίνηση των συνειρμών. 

Αρχέγονοι μύθοι συνδέονται με την αρχαιοελληνικές μυθικές δοξασίες και κοινωνικές παραστάσεις προσφέροντας ένα διαχρονικό ηχόχρωμα στην υπαρξιακή του αγωνία. Θυσίες, θέατρο, μία οδυσσειακή ποιητική αναζήτηση συμπλέκονται σαν ξεθυμασμένοι ήχοι ενός επικού υπερρεαλισμού. Πουλιά ως αρχέγονα υπερρεαλιστικά σύμβολα εμφανίζονται σε όλη τη συλλογή ως ψήγματα αλληγορικά της εικονιστικής του ποίησης.

Μέσα στο άνυδρο τοπίο και την έρημη γη, η θλιμμένη φύση με τα σπαράγματα των εικόνων αισθητοποιεί την εσωτερική διάθεση του ποιητή. Η ερημιά και η συνεχής κίνηση, ο πετροπόλεμος των γλάρων, η εγκατάλειψη των πουλιών συντελούν στη διαμόρφωση ενός συναισθήματος ήπιας μελαγχολίας. Ο έλεγχος όμως της συναισθηματικής έντασης των συνθέσεων δεν επιτρέπει την όξυνση του βασικού συναισθήματος.

Η φυσιολατρική εικαστική του Μιχαηλίδη συνδέεται με έναν ιδιότυπο ακτινωτό σουρεαλισμό με την ποίηση της περιφέρειας. Το φυσικό στοιχείο εισέρχεται αβίαστα, με έναν μοναδικό αυθορμητισμό στον καμβά του, παρά την απουσία στοιχείων εντοπιότητας. Το φυσικό τοπίο προσφέρει όλα τα σύμβολα που χρειάζεται ο δημιουργός για να εκθέσει τον ψυχισμό του. Σπαράγματα στιγμιότυπων από το φυσικό περιβάλλον συνενώνονται με ένα λυρικό ύφος σε μία αντιλυρική συνειρμική εικαστική. Ο ποιητής με την έμφαση που δίνει στο φυσιολατρικό στοιχείο διαμορφώνει αισθητικά έναν φενάκη ρομαντισμό, που στην πραγματικότητα όμως ορίζει ένα αντιρομαντικό συναίσθημα.

Δήμος Χλωπτσιούδης
Μανδραγόρας, 2016
ISBN: 978-960-592-032-6

Μία διαρκής κίνηση διαρρέει το ποιητικό κάδρο του Μιχαηλίδη. Λέξεις που μάλλον δεν προδιαθέτουν για μία κινητικότητα είναι αυτές που τελικά ορίζουν τη συνεχή ροή στο καναβάτσο του (έσκαβαν, γέμιζαν, έλξη, τραβούσαν, κατολισθαίνω, αγέρας). Ήχοι και χρώματα διανθίζουν ακατάπαυστα τον θρυμματισμένο σε ψηφίδες μωσαϊκό του (τριζόνια, απαγγελία).

Οι εναλλαγές στη διάθεση και η ποικιλία των συναισθημάτων προσδίδουν στο έργο μια τραγικότητα μέσα στο εκρηκτικό μείγμα συμβόλων και σουρεαλιστικών μεταφορών και προσωποποιήσεων. Είναι ένα ποιητικό παιχνίδι ανάμεσα στο όνειρο και την υπαρξιακή αγωνία για το θάνατο, τη φθορά και τον έρωτα.

____________
[1] Το θέμα το είχαμε δει και παλαιότερα με αφορμή τις ποιητικές συλλογές του Πάμπου Κουζάλη (βλ. στα ίχνη της σύγχρονης κυπριακής ποίησης: Πάμπος Κουζάλης) και της Ελένης Αρτεμίου – Φωτιάδου (βλ. λέξεις σε μια "χειρολαβή" από την Αρτεμίου-Φωτιάδου) ή και του Τουρκοκύπριου Μεχμέτ Γιασίν (βλ. ο πολιτιστικός ποιητικός διπολισμός του Μεχμέτ Γιασίν).

Κράτα το

Ακολουθήστε μας

Άνταμ Τολέντο: Καρδιά μου θυμήσου να γυρίσεις σπίτι νωρίς

Άνταμ Τολέντο: Καρδιά μου θυμήσου να γυρίσεις σπίτι νωρίς

Μπορείς να με λες Αδάμ ή ό, τι σου αρέσει Λέω στον φίλο μου Ρούμπιν στο όνειρό μου   Ξέρεις τι εννοώ Ρούμπιν Δώσε μου την εντολή σου Δώσε μου τις παραγγελίες σου   Είμαστε και τα δύο παιχνιδιάρικα παιδιά που συμπεριφέρονται σαν ενήλικες που θέλουν να γίνουν διάσημοι...

Ο θάνατος του 007, του Anthony Horowitz

Ο θάνατος του 007, του Anthony Horowitz

Ακόμα κι αν κάποιος δεν είναι φανατικός αναγνώστης του Ian Fleming και οπαδός του πιο διάσημου μυστικού πράκτορα στον κόσμο, ένα βιβλίο με τίτλο Ο θάνατος του 007 αποκλείεται να μην του τραβήξει το ενδιαφέρον. Ο συγγραφέας Anthony Horowitz αποδέχεται την...

Αμείωτη ταλάντωση

Αμείωτη ταλάντωση

Και σιγανά είπε: «Είμαι λυπημένη Έχω κατάθλιψη Χρειάζομαι βοήθεια  την χρειάζομαι τώρα Γιατί είμαι εδώ πνιγμένη  Σε μία θάλασσα από ατυχή συμβάντα  και λάθος υποθέσεις Τη θεραπεύεις; Αυτή την έλλειψη γνώσεων που κυλά στα δικά μου  τα γονίδια Τη μαγεύεις; Την μάζωξη...

Ταξιδεύοντας, της Εύης Ρούτουλα

Ταξιδεύοντας, της Εύης Ρούτουλα

- γράφει η Βάλια Καραμάνου - Πρόκειται για ένα οδοιπορικό σε οχτώ διαφορετικούς προορισμούς, ο καθένας με τον δικό του ξεχωριστό χαρακτήρα, αλλά όλοι μαζί ταυτόχρονα αποτελούν ένα μεγάλο εξωτικό ταξίδι για τον αναγνώστη. Ουσιαστικά, περιγράφεται με απλή γλώσσα και...

Εν συντομία

Εν συντομία

Σκηνοθετούσε τη ζωή αρνιόταν την ανατομία του χρόνου ερωτοτροπούσε με τα προσωποποιημένα όνειρα βάδιζε πάνω σε θραύσματα νεκρών τρεφόταν με άγριο ρεαλισμό αγαπούσε τις πληγές των εβένινων πλασμάτων μετρούσε τις γραμμές του πεπρωμένου πάντα κατέληγαν σε θηλιές άγγιζε...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Εν συντομία

Εν συντομία

Σκηνοθετούσε τη ζωή αρνιόταν την ανατομία του χρόνου ερωτοτροπούσε με τα προσωποποιημένα όνειρα βάδιζε πάνω σε θραύσματα νεκρών τρεφόταν με άγριο ρεαλισμό αγαπούσε τις πληγές των εβένινων πλασμάτων μετρούσε τις γραμμές του πεπρωμένου πάντα κατέληγαν σε θηλιές άγγιζε...

Πάστα σεράνο, του Τάκη Ζαχαράτου

Πάστα σεράνο, του Τάκη Ζαχαράτου

Ο Άγγελος εκτίει είκοσι χρόνια για ένα έγκλημα και τώρα προσπαθεί να προετοιμαστεί για την αποφυλάκισή του. Τι συνέβη στη ζωή του; Είναι αθώος ή ένοχος; Τι ψυχικά τραύματα κουβαλάει και πόσο υπεύθυνος είναι για τις πράξεις του; Θα βρει επιτέλους τη λύτρωση που...

Γόρδιος δεσμός

Γόρδιος δεσμός

Δεκαπέντε πουλιά σε χρώμα χακί τα φτερά μας ξύρισαν σήμερα. Αναπνεύσαμε κάπως βαριά Αργά το απόγευμα Ιούνη του ‘20 σαν πέρασαν τα θεριά στον αέρα τρώγοντας τις σκεπές απ' τις παλιές οικοδομές. Τις σκέψεις κάρφωσαν σαν πόνο στο στομάχι κι ας είπαν άσκηση πως ήταν....

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου