Χάρης Ψαρράς
Κέδρος
ISBN:978-960-04-4778-1

Ποίηση και λατρεία είναι άμεσα συνδεδεμένες. Στο διάβα των αιώνων από τις πρώτες ανιμιστικές ζωγραφιές και τα έπη, το θρησκευτικό στοιχείο ενσωματώθηκε στον γλωσσικό κώδικα προσφέροντας έναν ανεξάντλητο λεκτικό θησαυρό. Οι θρησκευτικοί όροι μέσα στο ξεχωριστό τους βάρος διατηρούν ένα σπάνιο τρίπτυχο, σημαίνον-σημαινόμενο-συναίσθημα, που δεν περνά απαρατήρητο από τους γλύπτες της γλώσσας.

Θρησκευτικά θραύσματα μέσα στο ποιητικό κάδρο μετασχηματίζουν πλήρως το συναισθηματικό περιεχόμενο, ακριβώς χάρη στη μεταφορική δύναμη του ποιητικού λόγου, διατηρώντας όμως παράλληλα έναν αυτόνομο μετωνυμικό ρόλο.

Έτσι το λατρευτικό στοιχείο συμβάλλει αισθητικά στο ποιητικό και ταυτόχρονα του προσδίδει ένα ξεχωριστό βάρος. Καθώς η εκκλησιαστική γλώσσα αποτελεί μέρος αναπόσπαστο της λαϊκής κουλτούρας, με έτοιμα συναισθηματικά σύμβολα, μπορεί δυναμικά να ενταχθεί στο στίχο ως εύπλαστο υλικό[1].

Το θρησκευτικό στοιχείο αποτελεί έναν βασικό πυλώνα και της ποιητικής έκφρασης του Χάρη Ψαρρά στην ποιητική συλλογή «Gloria in excelsis» (Κέδρος, 2017). Κοινωνικές αναφορές συνδέονται άμεσα με το συναισθηματικό πρίσμα του ποιητή ο οποίος ποιεί σε μια εποχή κατήφειας που ακόμη τιμωρείται για τα “προπατορικά αμαρτήματα”. Ο ίδιος, εξάλλου, ο τίτλος της συλλογής παραπέμπει στους παλαιοδιαθηκολογικούς Ψαλμούς και τον αγγελικό ύμνο.

Αξίζει να σημειώσουμε πως το θρησκευτικό στοιχείο συμπλέει αβίαστα με τον ρυθμό που ορίζει ο άμετρος ομοιοκατάληκτος στίχος. Και τούτη η μουσικότητα που προσφέρει η ρίμα -δίχως τις αγκυλώσεις της έμμετρης νόρμας και σε συνδυασμό με τη δίστιχη στροφική φόρμα- εντείνει τη λυρικότητα της συλλογής. Η μελωδικότητα, όπως εξάγεται από το ρυθμό, το συχνό φυσιολατρικό πλάνο και το θρησκευτικό στοιχείο διαστέλλει το συναίσθημα και τις αισθήσεις.

Τα βιβλικά αυτά θραύσματα ενταγμένα με φυσικότητα στη στιχουργία του ενισχύουν τον λυρισμό. Διαθέτοντας μία καθεαυτή ποιητική αξία τροφοδοτούν την έκφραση και τη δομή των συνθέσεων με λυρικές λάμψεις. Τα σύμβολα αισθητοποιούνται και λειτουργούν ως αφορμή προβολής της κοινωνικής αγωνίας, με έναν μη αποκαλυπτικό τρόπο.

Άλλωστε ο ποιητής είναι πάντα γέννημα της κοινότητας και ο υποκειμενικός εκφραστής της. Και ως τέτοιος εκφράζει την αγωνία του για την εκδίκηση και την αυτοκτονία (ο γιος του Αδάμ), τον χρόνο (αναγνώριση, προσόψεις, βατράχια) και τη μνήμη (Altamira, ο γιος του Αδάμ) ή την εξαπάτηση και τη συγχώρεση (προσόψεις, Πολύφημος).

Οφείλουμε όμως να υπογραμμίσουμε και μία ακόμη διάσταση στη σχέση του θρησκευτικού στοιχείου και της ειρωνείας. Αρκετά συχνά ο δημιουργός αξιοποιεί τη δυναμική της ειρωνείας στο θρησκευτικό στοιχείο ως έτοιμο σύμβολο για να τονίζει ακριβώς τη δικιά του αγωνία (βατράχια, κληρωτός, εξόδιον, scientia naturalia). Μιλά για την ευπιστία και τη δυσπιστία (επεισόδιο) την ειρήνη και τον πόλεμο (μία παρτίδα σκάκι, προσόψεις, κληρωτός, ισοπαλία) τις πτήσεις και τις πτώσεις (κατά των Εθνικών, Paradise Lost).Ο Ψαρράς ως διάκονος της ποίησης αναζητά στο θρησκευτικό στοιχείο εκφραστικές διεξόδους για να εκθέσει την αγωνία, την απελπισία και τον πόνο/πάθος μιας ολόκληρης κοινωνίας.

_______________
[1] βλ. επίσης Δήμος Χλωπτσιούδης, το θρησκευτικό στοιχείο ως μέσο ποιητικής έκφρασης, vakxikon.gr, τεύχ. 32.