ΓλώσσαΓλωσσικές απορίες
Λατινικές και αρχαιοελληνικές φράσεις που χρησιμοποιούμε ακόμα
Γλώσσα
Πολλές φράσεις από τα λατινικά και τα αρχαία ελληνικά ζουν ακόμη στις ειδήσεις, στα δικαστήρια και στην καθημερινή συζήτηση. Παρακάτω είναι οι πιο συνηθισμένες, με τη σημασία τους και ένα σύντομο παράδειγμα χρήσης.
Λατινικές φράσεις
Στη νομική και τη διοικητική γλώσσα
- de facto και de jure. Το πρώτο σημαίνει «στην πράξη, εκ των πραγμάτων» και το δεύτερο «σύμφωνα με το νόμο». «Η κυβέρνηση ασκούσε de facto εξουσία χωρίς να αναγνωρίζεται de jure».
- ad hoc. Σημαίνει «γι’ αυτό», δηλαδή για έναν συγκεκριμένο σκοπό. «Συστάθηκε ad hoc επιτροπή για το ζήτημα».
- status quo. Η υπάρχουσα κατάσταση. «Οι αλλαγές απειλούν το status quo».
- persona non grata. «Ανεπιθύμητο πρόσωπο». Στη διπλωματία λέγεται για τον ξένο διπλωμάτη που η χώρα υποδοχής ζητά να αποχωρήσει. «Ο πρέσβης κηρύχθηκε persona non grata».
- bona fide. «Με καλή πίστη», καλόπιστος. «Ο αγοραστής ήταν bona fide και δεν γνώριζε το πρόβλημα».
- ipso facto. «Από το ίδιο το γεγονός», αυτομάτως. «Όποιος απουσιάσει αποβάλλεται ipso facto».
- sine qua non. «Χωρίς το οποίο δεν», άρα απαραίτητη προϋπόθεση. «Η εμπιστοσύνη είναι όρος sine qua non για τη συνεργασία».
- ex aequo. «Εξίσου». Στους διαγωνισμούς σημαίνει ότι δύο συμμετέχοντες μοιράζονται την ίδια θέση. «Το βραβείο δόθηκε ex aequo σε δύο ποιητές».
- pro bono. Από το pro bono publico, «για το δημόσιο καλό». Δουλειά που γίνεται χωρίς αμοιβή, συνήθως από δικηγόρους. «Ανέλαβε την υπόθεση pro bono».
- modus operandi. «Τρόπος ενέργειας», ο χαρακτηριστικός τρόπος δράσης κάποιου, ιδίως στην έρευνα εγκλημάτων. «Το modus operandi των δραστών ήταν ίδιο και στις δύο διαρρήξεις».
Στον γενικό λόγο
- a priori και a posteriori. Το πρώτο σημαίνει «από πριν», χωρίς να έχει προηγηθεί εμπειρία ή έλεγχος, και το δεύτερο «εκ των υστέρων». «Δεν μπορείς να το απορρίψεις a priori».
- alter ego. «Το άλλο εγώ», ο στενός φίλος ή η άλλη πλευρά της προσωπικότητας. «Ο ήρωας είναι το alter ego του συγγραφέα».
- per se. «Καθεαυτό». «Το χρήμα per se δεν φέρνει ευτυχία».
- vice versa. «Αντιστρόφως». «Εγώ βοηθώ εκείνον και vice versa».
- in memoriam. «Στη μνήμη». Συναντάται σε αφιερώσεις και σε τιμητικές εκδηλώσεις.
- post scriptum. «Μετά το γραμμένο», με τη συντομογραφία P.S. Στα ελληνικά λέγεται υστερόγραφο (Υ.Γ.). «Υ.Γ. Μην ξεχάσεις να φέρεις τα βιβλία».
- mea culpa. «Με δική μου υπαιτιότητα», «δικό μου λάθος», δηλαδή «φταίω εγώ», . «Mea culpa, το είχα ξεχάσει».
Γνωστές ρήσεις
- carpe diem. «Άρπαξε τη μέρα». Προέρχεται από τις Ωδές του Οράτιου και παροτρύνει να απολαμβάνουμε το παρόν.
- veni, vidi, vici. «Ήρθα, είδα, νίκησα». Η φράση αποδίδεται στον Ιούλιο Καίσαρα για τη γρήγορη νίκη του στο Ζήλα το 47 π.Χ. Σήμερα τη λέμε για κάτι που επιτεύχθηκε εύκολα και γρήγορα.
- alea jacta est ή alea iacta est. «Ο κύβος ερρίφθη». Αποδίδεται στον Καίσαρα όταν πέρασε τον Ρουβίκωνα το 49 π.Χ. Δηλώνει απόφαση χωρίς επιστροφή.
- verba volant, scripta manent. «Τα λόγια πετούν, τα γραπτά μένουν». Λατινική παροιμία που μας θυμίζει να προσέχουμε τι γράφουμε και τι υπογράφουμε.
Αρχαιοελληνικές φράσεις
- Γνώθι σαυτόν. «Γνώρισε τον εαυτό σου». Ήταν γραμμένη στον ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς.
- Μηδέν άγαν. «Τίποτα με υπερβολή». Μία από τις δελφικές επιγραφές, που προτρέπει στο μέτρο.
- Εν οίδα ότι ουδέν οίδα. «Ένα ξέρω, ότι δεν ξέρω τίποτα». Αποδίδεται στον Σωκράτη. Ο τύπος αυτός είναι μεταγενέστερη σύνοψη της στάσης του στην Απολογία του Πλάτωνα και εκφράζει τη σοφή παραδοχή της άγνοιας.
- Τα πάντα ρει. «Όλα κινούνται και αλλάζουν συνεχώς». Την αποδίδουν στον Ηράκλειτο μεταγενέστεροι συγγραφείς.
- Πόλεμος πάντων μεν πατήρ. «Ο πόλεμος είναι ο πατέρας όλων». Ο Ηράκλειτος εννοεί ότι η σύγκρουση των αντιθέτων δημιουργεί τα πάντα.
- Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος εστί. «Ο άνθρωπος είναι το μέτρο όλων των πραγμάτων». Ρήση του σοφιστή Πρωταγόρα.
- Αιέν αριστεύειν. «Πάντα να διακρίνεσαι». Στίχος της Ιλιάδας (Ζ 208) που χρησιμοποιείται ως παρότρυνση για αριστεία.
- Εύρηκα. «Το βρήκα». Κατά το γνωστό ανέκδοτο το φώναξε ο Αρχιμήδης όταν ανακάλυψε στο λουτρό την αρχή της άνωσης. Σήμερα το λέμε όταν βρίσκουμε μια λύση ή μια ιδέα.
- Μολών λαβέ. «Έλα να τα πάρεις». Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ήταν η απάντηση του Λεωνίδα στους Πέρσες που του ζήτησαν να παραδώσει τα όπλα.
- Ή ταν ή επί τας. «Ή με αυτήν ή πάνω σε αυτήν», δηλαδή «ή νικητής ή νεκρός». Ο Πλούταρχος την αποδίδει στις Σπαρτιάτισσες μητέρες, που έδιναν την ασπίδα στους γιους τους.
- Πολλά τα δεινά κούδεν ανθρώπου δεινότερον πέλει. «Πολλά είναι τα θαυμαστά, μα τίποτα δεν είναι πιο θαυμαστό από τον άνθρωπο». Είναι από την Αντιγόνη του Σοφοκλή (στ. 332-333). Η λέξη «δεινά» σημαίνει εδώ το φοβερό και το εκπληκτικό μαζί.
- Αρχή ήμισυ παντός. «Η αρχή είναι το μισό του παντός». Παροιμιώδης ρήση για τη σημασία του ξεκινήματος.
Η ιστοσελίδα τοβιβλίο.net είναι δωρεάν για όλους. Αν σας αρέσει, μπορείτε να τη στηρίξετε.
ΔωρεάΓλώσσαΠερισσότερο υλικό για τη Γλώσσα Στην κατηγορία Γλώσσα θα βρείτε όλα τα άρθρα και τα κριτήρια αξιολόγησης για τη Γλώσσα της Γ΄ Λυκείου.Δείτε όλο το υλικό →
Μείνετε ενημερωμένοι
Διαλέξτε τι θέλετε να λαμβάνετε στο email σας. Χωρίς ανεπιθύμητη αλληλογραφία, με διαγραφή με ένα κλικ.
1η και 3η Παρασκευή του μήνα
Ενημερωτικό δελτίο
Οι νέες κριτικές, τα ποιήματα και τα κείμενα του τοβιβλίο.net σε μία σύνοψη.
Με κάθε νέο διαγωνισμό
Λογοτεχνικοί διαγωνισμοί
Μάθετε πρώτοι για κάθε νέο λογοτεχνικό διαγωνισμό και τις προθεσμίες του.
Κάθε Παρασκευή
Προσφορές των εφημερίδων
Όλες οι προσφορές των εφημερίδων του Σαββατοκύριακου συγκεντρωμένες.