Στέφανος Κωνσταντινίδης
βακχικόν
ISBN: 978-618-5286-15-6
Η καβαφική ποίηση μέσα από την απλότητα της γλώσσας της, την χαρακτηριστική ειρωνεία και την επίκληση της ιστορίας επηρέασε όσα λίγα την μεταμοντέρνα ποιητική παραγωγή. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η γενιά του ’70 επηρεάστηκε περισσότερο από άλλες αφήνοντας έτσι μία ανανεωμένη ποιητική επιρροή του Αλεξανδρινού ποιητή. Άλλωστε, η ίδια η ελληνική παιδεία με την στοχοπροσήλωσή της στο καβαφικό έργο σε όλες τις τάξεις της μέσης εκπαίδευσης –χωρίς να επιφυλάσσει ανάλογη μοίρα για άλλους μεγάλους/παγκόσμιους ποιητές ή συγγραφείς– φροντίζει όχι μόνο να μην ξεχαστεί ο Κωνσταντίνος Καβάφης, αλλά και να διαμορφώνει ακόμα ποιητικές συνειδήσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο θα εντάξουμε και την τελευταία ποιητική συλλογή του κυπριακής καταγωγής Στέφανου Κωνσταντινίδη «λεξήματα» (βακχικόν, 2017). Με φανερές καβαφικές επιρροές ο δημιουργός πραγματεύεται το ιστορικό παρελθόν μέσα στο στοχαστικό σύμπλεγμα του παρόντος. Το παρελθόν τροφοδοτεί με ένα πλούσιο υλικό τον ποιητή, το οποίο αξιοποιεί άλλοτε ως σύμβολο κι άλλοτε ως αφορμή ώστε να σχολιάσει το πολιτικό και κοινωνικό παρόν.
Η αναλογία αυτή παρελθόντος-παρόντος του επιτρέπει να επεξεργαστεί το σύγχρονο με ισχυρές δόσεις ειρωνείας και σαρκασμού (αδέξια και αδόκιμη ποιητική προσπάθεια, επιτεύγματα πολιτισμού, δοκίμιο σε στίχους αδόκιμους για την Ιππαρέτη, Βαστίλη, για τους αρχαιολόγους τους μέλλοντός μας, η μοναξιά του έρωτα, επικινδύνως πορευόμενοι, μνήμη Αρταξέρξη, 15 του Ιούλη 1974). Ωστόσο, πολύ συχνά ο Κωνσταντινίδης υποπίπτει σε μίμηση (Ηχόστρατος, Αλάριχος, Αδέξια και αδόκιμη ποιητική προσπάθεια, ημέρα της ποίησης, μετατρωικά Ι, μνήμη Αρταξέρξη)· χάνει τον ιδιαίτερο καβαφικό λυρισμό, κρατώντας μόνο την πηγαία ειρωνεία· παρασύρεται σε κοινοτοπίες (επιστροφή στις Μυκήνες, αν) εξάγοντας κοινότυπα συμπεράσματα (Κ.Π.Καβάφης, υποσημειώσεις στην Ιστορία).
Η έκφρασή του ορίζεται από τη ζωντάνια της προφορικότητας και την αμεσότητα του λιτού καθημερινού λόγου. Συχνά η στιχουργία του γίνεται αντιποιητική δίχως όμως να υποβαθμίζει το συναίσθημα (η μοναξιά του έρωτα, χέρσα τοπία). Χωρίς τεχνική επεξεργασία/επιτήδευση ελευθερώνει μια εσωτερικότητα μέσα από την ιστορία που στηρίζει την ειρωνική διάσταση του λόγου ως δείγμα νεωτερικής γραφής.
Οφείλουμε όμως να υπογραμμίσουμε την καινοτόμα ματιά με την οποία συχνά αγγίζει την ιστορικομυθική παράδοση (Ιούλιος Καίσαρας, το μακρύ ζεϊμπέκικο των Βησιγότθων) ζωντανεύοντάς την στο σήμερα σαν αναπνέον σύμβολο (στάχτες του ασυνείδητου, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα, η αμηχανία του Καίσαρα, 15 του Ιούλη 1974), ενώ άλλοτε
εξάγει βαθύτερα υπαρξιακά μηνύματα (Αμφίπολη, μηδίζοντες μετά την εν Σαλαμίνι ναυμαχία, το εμβαδόν του έρωτα, επιτεύγματα πολιτισμού, τα νέα από τη Ρώμη, ο χρησμός που περιμένεις, η δολοφονίας της Περσεφόνης Ι) που αναδύουν ένα νέο άρωμα λυρισμού –πέρα από επιρροές– (δεύτερη άλωση, κώδικες, μετατρωικά ΙΙ – ΙΙΙ – VI, η δολοφονία της Περσεφόνης ΙΙ, όνειρα ΙΙ).
Και βέβαια το κυπριακό δράμα –σε μία ουσιαστική ξεχωριστή ενότητα– εκτίθεται μέσα από την ιδιαίτερη ποιητική του οπτική. Αγγίζει το κυπριακό βίωμα ως ένα πλέγμα από υπαρξιακές με εθνική (όχι εθνικιστική) προσέγγιση αγωνίες (μετατρωικά V, η μελαγχολία των αγαλμάτων, ο Λαλά Μουσταφάς κάτω από τα τείχη της Λευκωσίας, η αμηχανία του Καίσαρα, εν μέρει ελληνίζοντες, Κύπρος 2016, 15 του Ιούλη 1974).
Ο Κωνσταντινίδης ξαναφέρνει τη δική του αίσθηση και τον στοχασμό του και τον στοχασμό της καβαφικής ποίησης που ξεπερνά το χρόνο και εξετάζει στοχαστικά τη μοίρα της κοινωνίας και των ανθρώπων. Εκθέτει τις αντανακλάσεις της ιστορικής και λογοτεχνικής μνήμης, με το αίσθημα ενός σύγχρονου εξόριστου από την κοινωνία, τον εαυτό του και την Ιστορία στο μέσο μια βαθιάς πολιτικής, κοινωνικής και πολιτισμικής κρίσης.
0 Σχόλια