Lucretius Titus Carus, «De rerum natura»

24.02.2015

Lucretius Titus Carus, «De rerum natura»

(για την φύση των πραγμάτων)

μετάφραση, σχόλια Ελευθερία Μπέλμπα

 

Ρωμαίος ποιητής και φιλόσοφος, ο Τίτος Λουκρήτιος Κάρος (Titus Lucretius Carus) (98/94 – 55/53 π.Χ.) στο ογκώδες ποιητικό του έργο, “de rerum natura”, αποδίδει επικούρειες απόψεις. Στην πραγματικότητα πρόκειται για το ελληνικό έργο του Επίκουρου, «Περί φύσεως» που έχει χαθεί και περιλαμβάνει απόψεις περί μεταφυσικής, υλιστικής θεωρίας. Τα φυσικά φαινόμενα εξηγούνται ως πηγή ευστάθειας του κόσμου, ενώ απορρίπτονται δεισιδαιμονίες και λογής προσεγγίσεις των φυσικών νόμων βάσει υπερφυσικών δεδομένων ή εξωανθρώπινων δυνάμεων. Επιβεβλημένη θεωρείται η απαλλαγή του ανθρώπου από το φόβο του θανάτου που προβάλλεται ως κάτι φυσικό που δεν πρέπει να συνυφαίνεται με τον ακραίο συναισθηματισμό, την απόγνωση κ.λπ.

 

 

Βιβλίο ΙΙΙ

(στ. 136-176)

 

η ενότητα του νου (animus ή mens) και της ψυχής (anima)

η υλικότητα του νου και της ψυχής

κείμενο

Nunc animum atque animam dico coniuncta teneri

inter se atque unam naturam conficere ex se,

sed caput esse quasi et dominari in corpore toto

consilium, quod nos animum mentemque vocamus.

Idque situm media regione in pectoris haeret.

Hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circum

laetitiae mulcent; hic ergo mens animusquest.

Cetera pars animae per totum dissita corpus

paret et ad numen mentis nomenque movetur.

Idque sibi solum per se sapit et sibi gaudet,

cum neque res animam neque corpus commovet una.

Et quasi, cum caput aut oculus temptante dolore

laeditur in nobis, non omni concruciamur

corpore, sic animus nonnumquam laeditur ipse

laetitiaque viget, cum cetera pars animai

per membra atque artus nulla novitate cietur;

verum ubi vementi magis est commota metu mens,

consentire animam totam per membra videmus

sudoresque ita palloremque existere toto

corpore et infringi linguam vocemque aboriri,

caligare oculos, sonere auris, succidere artus,

denique concidere ex animi terrore videmus

saepe homines; facile aut quivis hinc noscere possit

esse animam cum animo coniunctam, que cum animi vi

percussa est, exim corpus propellit et icit.

Haec eadem ratio naturam animi atque animai

corpoream docet esse; ubi enim propellere membra,

corripere ex somno corpus mutareque vultum

atque hominem totum regere ac versare videtur,

quorum nil fiery sine tactu posse videmus

nec tactum porro sine corpore, none fatendumst

corporea natura animum constare animaque?

praeterea pariter fungi cum corpore et una

consentire animum nobis in corpore cernis.

Si minus offendit vitam vis horrida teli

ossibus ac nervis disclusis intus adacta,

at tamen insequitur languor terraeque petitus

suavis et in terra mentis qui gignitur aestus

inter dumque quasi exsurgendi incerta voluntas.

Ergo corpoream naturam animi esse necessest,

corporeis quoniam telis ictuque laborat.

 

μετάφραση

Τώρα το πνεύμα και η ψυχή λέγω ότι συνδέονται τρυφερά

μεταξύ τους και μία φύση προκύπτει από αυτά,

αλλά η σύνεση είναι και σαν να κυριαρχεί σε όλο το σώμα

και στο στήθος[1] αυτό που εμείς ονομάζουμε ψυχή και νου.

Και από εδώ προέρχεται ο τρόμος και η αγωνία και η χαρά

της ευφροσύνης.

Γιατί εδώ υπάρχει το πνεύμα και η λογική.

Σε ολόκληρο το κορμί διαμοιράζεται ένα μέρος της ψυχής,

κατευθύνεται προς το νου και το όνομα.

Μόνος του ο νους σκέφτεται τον εαυτό του και ευφραίνεται,

όταν κανένα πράγμα δε μετακινεί την ψυχή και το σώμα.

Και όπως, όταν το κεφάλι ή το μάτι ο πόνος

κεντρίζει, δεν ταλαιπωρείται όλο το κορμί,

έτσι υποφέρει η ψυχή ή λάμπει από χαρά,

όταν το υπόλοιπο μέρος της ψυχής

μέσα στα σωματικά μέλη δεν κινείται

από καμιά καινούρια αίσθηση˙

όμως, όταν το μυαλό κλονίζεται αρκετά από φόβο,

βλέπουμε όλη η ψυχή μέσα στα μέλη του σώματος

να τον συμμερίζεται

και έπειτα χλωμάδα και ιδρώτας απλωμένα παντού,

η γλώσσα τραυλίζει και χάνεται η φωνή

τα μάτια θολώνουν τα αυτιά βουίζουν,

παραλύουν τα μέλη και τελικά βλέπουμε

συχνά ανθρώπους να καταρρέουν από την αγωνία του νου

συχνά˙ εύκολα από αυτό μπορεί να γνωρίζει κάποιος

ότι συνδέεται η ψυχή με το νου, όταν συνυφαίνεται

με το νου που μεταφέρει το χτύπημα

της ψυχής στο σώμα και το κινεί.

Η ίδια σκέψη, η φύση του πνεύματος και της ψυχής

δείχνει ότι είναι υλική˙ γιατί, όταν φαίνεται να ωθεί

τα μέλη, να σηκώνει το σώμα από τον ύπνο

το πρόσωπο να μεταβάλλει

και ολόκληρο τον άνθρωπο να κατευθύνει και να στρέφει

και από αυτά τίποτα δε βλέπουμε ότι δεν μπορεί

να γίνεται χωρίς επαφή

ούτε υπάρχει επαφή χωρίς σώμα, δεν πρέπει

να παραδεχτούμε ότι είναι σωματική

η φύση της ψυχής;

Επιπλέον μπορείς να δεις ότι μαζί με το κορμί συμπάσχει

η σκέψη.

Αν η λόγχη μπηχτεί φοβερή ορμητικά μέσα μας

χωρίς τη ζωή να αφαιρεί,

μίσος συνθλίβει οστά και νεύρα,

ακολουθεί η εξάντληση και η λιγοψυχία,

και όταν στη γη επάνω πέσουμε, το πνεύμα

ταράσσεται, τακτικά επιζητούμε να σηκωθούμε.

Συνεπώς η φύση του νου είναι υλική αναγκαστικά,

επειδή υλικά είναι οι λόγχες και τα χτυπήματα

που τον βασανίζουν.

 

[1] Οι επικούρειοι φιλόσοφοι πίστευαν ότι ο νους εντοπίζεται στο στήθος (ακολουθώντας μακριά φιλοσοφική παράδοση των αριστοτελικών, στωικών κ.ά.), μολονότι στην εποχή του μια τέτοια αντίληψη είχε ανατραπεί (ενδεικτικά ο Ιπποκράτης, ο Δημόκριτος, ο Γαληνός πρέσβευαν ότι ο εγκέφαλος ήταν θεματοφύλακας των διανοητικών δυνατοτήτων του ανθρώπου).

Ακολουθήστε μας

Ο Ουγκώ για την Ελληνική Επανάσταση

Ο Ουγκώ για την Ελληνική Επανάσταση

Το όνομα του Βίκτωρος Ουγκώ (1802-1885) είναι περισσότερο συνδεδεμένο με τα μυθιστορήματά του, όπως «Η Παναγία των Παρισίων» και «Οι Άθλιοι», ωστόσο το έργο του περιλαμβάνει, επίσης, δοκίμια, διηγήματα, θεατρικά  και ποιήματα, με μία ευρεία θεματολογία γύρω από τις...

Οι μικροί γαλαξίες – Νικηφόρος Βρεττάκος

Οι μικροί γαλαξίες – Νικηφόρος Βρεττάκος

γράφει η Άντια Αδαμίδου - Οι μικροί γαλαξίες Του Νικηφόρου Βρεττάκου Πᾶνε κι ἔρχονται οἱ ἄνθρωποι πάνω στὴ γῆ. Σταματᾶνε γιὰ λίγο, στέκονται ὁ ἕνας ἀντίκρυ στὸν ἄλλο, μιλοῦν μεταξύ τους. Ἔπειτα φεύγουν, διασταυρώνονται, μοιάζουν σὰν πέτρες ποὺ βλέπονται. Ὅμως, ἐσύ, δὲ...

15 Απριλίου – Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Λεονάρντο ντα Βίντσι

15 Απριλίου – Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Λεονάρντο ντα Βίντσι

- γράφει η Άννα Αργύρη - Οι μορφές χάνονται η μια μέσα στην άλλη, καθώς οι χρωματικοί τόνοι μεταβαίνουν απαλά από τη σκιά στο φως, "σαν τον καπνό που διαλύεται" (Sfumato). Τα περιγράμματα σβήνουν και δημιουργείται το ασαφές. Το αίνιγμα. 15 Απριλίου 1452 γεννιέται ο...

Πληγωμένη Άνοιξη

Πληγωμένη Άνοιξη

- γράφει η Βάλια Καραμάνου - Η Άνοιξη, ως περίοδος Αναγέννησης και άνθησης, συχνά αποτελεί συνώνυμο της ζωής και της ευτυχίας. Ωστόσο, καμιά γέννα δεν προκύπτει χωρίς ωδίνες και μάλιστα – σε ορισμένες περιπτώσεις- ο πόνος ξεπερνά κατά πολύ και επισκιάζει την ακμή της...

30 Μαρτίου – Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Βίνσεντ βαν Γκογκ

30 Μαρτίου – Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Βίνσεντ βαν Γκογκ

- γράφει η Άννα Αργύρη - 1888. Ο Σερά απασχολεί με τον Pointillism τα φιλότεχνα καφενεία στη Rive Gauche του Παρισιού. Ο Σεζάν από την άλλη απομονώνεται δημιουργικά στο Αιξ. Κι ένας νέος με ασκητική μορφή και γεμάτος πάθος αναχωρεί από το Παρίσι για τη Νότια Γαλλία....

Διαβάστε κι αυτά

30 Μαρτίου – Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Βίνσεντ βαν Γκογκ

30 Μαρτίου – Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Βίνσεντ βαν Γκογκ

- γράφει η Άννα Αργύρη - 1888. Ο Σερά απασχολεί με τον Pointillism τα φιλότεχνα καφενεία στη Rive Gauche του Παρισιού. Ο Σεζάν από την άλλη απομονώνεται δημιουργικά στο Αιξ. Κι ένας νέος με ασκητική μορφή και γεμάτος πάθος αναχωρεί από το Παρίσι για τη Νότια Γαλλία....

Ο Τζόναθαν Κόου, ο κ. Γουάιλντερ και η Ελλάδα

Ο Τζόναθαν Κόου, ο κ. Γουάιλντερ και η Ελλάδα

Ο Τζόναθαν Κόου είναι ένας ευφυής συγγραφέας που δεν αρκείται στο να αφηγηθεί απλώς μια ιστορία. Καταβάλλει πάντα κόπο ως προς την επιλογή και τη δόμηση των χαρακτήρων του, στην επιλογή της γλώσσας και τη διερεύνηση των πολιτικών γεγονότων που συνιστούν τη συνήθη...

Το 1821, η ιστορία, και η πρόσληψη του από τον ποιητή Βαγγέλη Χρόνη

Το 1821, η ιστορία, και η πρόσληψη του από τον ποιητή Βαγγέλη Χρόνη

  Βαγγέλης Χρόνης Κωνσταντίνος Μπούρας ‘Μελλοντική ελευθερία’   «Ο χορευτής αφού λειτούργησε στην σκηνή υπό τον ήχο των στίχων αποχώρησε εξαντλημένος. Είχε καταφέρει να προσθέσει νέες λέξεις όπως δεν τις είχε διανοηθεί ο ποιητής. Γράφει και ο χορευτής...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου