“[…]Γιατί, τελικά, έτσι κι αλλιώς, το μεγάλο ταξίδι είναι το εσωτερικό.

Τα εκατομμύρια φωτός που είναι μέσα μας.

Όλα τα άλλα για τα οποία συζητάμε δεν είναι τίποτε.

Μόνο λίγα χιλιόμετρα.”

Το βιβλίο διανύει την απόσταση της ανθρώπινης πορείας, της συλλογικής μας ιστορίας από τους προϊστορικούς χρόνους έως και σήμερα. Αν και ο Θουκυδίδης έχει πει πως “Η Ιστορία είναι φιλοσοφία μέσω παραδειγμάτων”, η Μαρία Ευθυμίου και ο Μάκης Προβατάς, μέσω των εύστοχων διατυπώσεων και ερωτήσεών του, ακολουθούν, με αφετηρία τα γεγονότα, μια περισσότερο ανθρωποκεντρική και κοινωνιοκεντρική προσέγγιση, ένα μονοπάτι με οδηγό τον ορισμό “Ιστορία είναι ό,τι συνέβη στο παρελθόν”. “[….]Το “ό,τι” περιλαμβάνει τα πάντα”*.

Στις 283 σελίδες του βιβλίου γινόμαστε ταξιδιώτες στη χώρα της μνήμης “Η μνήμη είναι ζόρικο πράγμα. Και ξεροκέφαλο. Και επίμονο […]Τίποτε δεν ξεχνιέται. Τίποτε δεν διαγράφεται”· ένας περίπατος γύρω από τις σκέψεις, τις προθέσεις, τις ενέργειες, τα συναισθήματα “η ευτυχία του, για να συμβεί, πρέπει, αναγκαστικά,να περιλαμβάνει και τους άλλους”, τις φοβίες-ακόμα και την πρωταρχική, εκείνη του θανάτου “ξέρουμε ότι είμαστε αγκαζέ με τον θάνατο κάθε στιγμή”. Βρισκόμαστε σε διασταυρώσεις εποχών και κάνουμε παλινδρομικές κινήσεις σε συμβάντα. Τα γεγονότα εξάλλου στην Ιστορία συχνά επαναλαμβάνονται· “Η Ιστορία είναι ένα σχολείο από το οποίο δεν αποφοιτούμε ποτέ”**

Σαν να είμαστε παρόντες σε ένα από τα μαθήματα της Ευθυμίου μαθαίνουμε αλήθειες, και πώς θα ήταν δυνατόν να γίνει αλλιώς αφού “Α-λήθεια είναι αυτό που δεν ξεχνιέται”. Παρακολουθούμε ιστορίες για θρησκείες –“οι θρησκείες και οι ιδεολογίες μοιάζουν στο ότι είναι ολιστικές”-, εφευρέσεις, για την παιδεία, τη διατροφή, την τέχνη. Από την τέχνη της ποίησης αντλεί και η ίδια αλήθειες: “Χρησιμοποιούμε τη δύναμη και μας χρησιμοποιεί και αυτή”

***

Η Μ.Ευθυμίου, μέσα από τις απαντήσεις της στον Μ.Προβατά, εκφράζει προβληματισμούς της “[…]η Γη ενοποιείται, το πολιτικό της μέλλον θα είναι η αυτοκρατορία”, απόψεις της “Τα μεγάλα ιδανικά […] και η μάχη γι΄ αυτά, είναι, θεωρώ, από τις πιο συγκλονιστικές πλευρές του ανθρώπου, από τις πιο απελπισμένες. Ιδιαίτερα, καθώς είναι, τελικά, με έναν περίπλοκο τρόπο σπαρακτικά αδιέξοδες”, συμπεράσματά της “Οι κοινωνίες που διαρκούν είναι εκείνες που βρίσκονται διαρκώς σε εγρήγορση, ανησυχούν για τις εξελίξεις, δεν επαναπαύονται, δε εφησυχάζουν. Αν αισθανθείς αυτάρκης και άτρωτος, τότε θα ανοίξεις τις πόρτες από τις οποίες θα εισέλθει η παρακμή σου.”

Το βιβλίο, πέρα του ότι είναι ένας άριστος οδηγός Ιστορίας, ένας ακριβής και αξιόπιστος ξεναγός στην ιστορική περιπλάνηση, αποτελεί έναυσμα για περαιτέρω, πιο λεπτομερειακή ιστορική έρευνα από τους αναγνώστες, μια αφετηρία ιστορικής αναζήτησης. Η δομή του με τη μορφή ερωτήσεων απαντήσεων βοηθά στην ευκολότερη παρακολούθηση της αφηγηματικής ροής. Επιπλέον η παράθεση παραθεμάτων σε πλαίσια από πηγές (Eduardo Galeano, Niall Ferguson, Michael H.Hart, Jared Diamond κ.ά), χωρίς να ανακόπτεται η ροή των απαντήσεων, ενισχύουν το ενδιαφέρον και λειτουργούν ως ένα επικουρικό εγκυκλοπαιδικό εγχειρίδιο. Λόγω του ότι έχει εύκολο αφηγηματικό ρυθμό και είναι ιδιαίτερα κατανοητό ενδείκνυται και για εφήβους.

Σ΄ αυτά τα λίγα χιλιόμετρα γίνονται στάσεις σε πρόσωπα, κοινωνίες και γεγονότα που διαμόρφωσαν τη συλλογική ιστορική μας ύπαρξη.

_____

  *Βασιλης Κρεμμυδάς, Περιοδικό ΙΣΤΟΡΙΑ, τεύχος 549, εκδ. Πάπυρος

**Τζόναθαν Λέθεμ, Οι κόκκινες βασίλισσες, εκδ.Κέδρος

_

γράφει η Βίκη Κοσμοπούλου