Γλωσσικές απορίες

Μπίρα ή μπύρα; Θα εισάγω ή θα εισαγάγω; Τι σημαίνει «μενετός»; Σύντομες, καθαρές απαντήσεις στις πιο συχνές απορίες της νέας ελληνικής: ορθογραφία, γραμματική, σύνταξη και λεξιλόγιο.

36 γλωσσικές απορίες · 10 λέξεις με την εξήγησή τους

Αναζήτηση

Ορθογραφία 22

Πώς γράφεται σωστά: φωνήεντα, διπλά σύμφωνα, δάνειες λέξεις.

Αθλητίατρος ή αθλίατρος;✔ αθλητίατροςΣύνθετο από αθλητής + ιατρός· το αθλίατρος είναι απλολογία και παραπέμπει σε άθλους ή αθλίους.Η εξήγηση →
Ακατονόμαστος ή ακατανόμαστος;✔ ακατονόμαστοςΑ στερητικό + κατά + όνομα· η πρόθεση κατά χάνει το τελικό α μπροστά σε φωνήεν, όπως στο κατονομάζω.Η εξήγηση →
Αλιτήριος ή αλητήριος;✔ αλιτήριοςΑπό το αρχαίο αλιτήριος (αμαρτωλός, ρ. αλιταίνω)· δεν έχει σχέση με τη λέξη αλήτης.Η εξήγηση →
Ανενημέρωτος ή ανημέρωτος;✔ ανενημέρωτοςΑ στερητικό + ενημερώνω· το ανημέρωτος προέρχεται από το ημερώνω και σημαίνει αυτόν που δεν εξημερώθηκε.Η εξήγηση →
Αντεπεξέρχομαι ή ανταπεξέρχομαι;✔ αντεπεξέρχομαιΣύνθετο από αντί + επί + εξ + έρχομαι, άρα το σωστό πρώτο μέρος είναι αντεπ- και όχι ανταπ-.Η εξήγηση →
Αντρίκειος ή αντρίκιος;✔ αντρίκειοςΠροτιμάται η γραφή με -ειος, όπως και στο γυναικείος.Η εξήγηση →
Γειρτός ή γυρτός;✔ γειρτόςΠαράγεται από το ρήμα γέρνω (αόρ. έγειρα) και όχι από το γυρίζω, γι' αυτό γράφεται με ει.Η εξήγηση →
Γλείφω ή γλύφω τα δάχτυλά μου;✔ γλείφω (με τη γλώσσα)· γλύφω = σκαλίζωΕίναι δύο διαφορετικά ρήματα: το γλείφω αφορά τη γλώσσα, ενώ το γλύφω σημαίνει σμιλεύω (πρβλ. γλύπτης).Η εξήγηση →
Γλυτώνω ή γλιτώνω;✔ γλυτώνωΑνάγεται στο εκλυτώνω (πρβλ. λύω, έκλυτος), γι’ αυτό γράφεται με υ.Η εξήγηση →
Δικλίδα ή δικλείδα;✔ δικλίδαΑπό το αρχαίο δικλίς (δίφυλλη θύρα) και όχι από το κλείνω ή το κλειδί, γι' αυτό γράφεται με ι.Η εξήγηση →
Δίλημμα ή δίλλημα;✔ δίλημμαΣύνθετο από το δι- (δις) και το λήμμα, που γράφεται με δύο μ· το λ μένει απλό.Η εξήγηση →
Ελλιπής ή ελλειπής;✔ ελλιπήςΣχηματίζεται από το θέμα λιπ- του αορίστου έλιπον (λείπω), όπως λιποθυμώ, λιποτάκτης· άρα και ανελλιπώς.Η εξήγηση →
Ζάπλουτος ή ζάμπλουτος;✔ ζάπλουτοςΣύνθετο από το επιτατικό ζα- και το πλούτος· το μπ μπαίνει από επίδραση του πάμπλουτος (παν- + πλούτος).Η εξήγηση →
Καβγάς ή καυγάς;✔ καβγάςΑπό το τουρκικό kavga· στα δάνεια χρησιμοποιείται -αβ-, ενώ το -αυ- ανήκει σε λέξεις αρχαίας προέλευσης.Η εξήγηση →
Κλοτσιά ή κλωτσιά;✔ κλοτσιάΑπό το ιταλικό calcio (κλοτσιά)· ως δάνειο γράφεται με την απλούστερη γραφή, με όμικρον.Η εξήγηση →
Κολόνια ή κολώνια;✔ κολόνιαΔάνειο από το γαλλικό eau de Cologne (Köln)· στις ξένες λέξεις προτιμάται η απλούστερη γραφή, με όμικρον.Η εξήγηση →
Μπίρα ή μπύρα;✔ μπίραΔάνειο από το ιταλικό birra· στις δάνειες λέξεις προτιμάται η απλούστερη γραφή, με ι.Η εξήγηση →
Ξυπόλυτος ή ξυπόλητος;✔ ξυπόλυτοςΑνάγεται στο (ε)ξυπολύομαι, δηλαδή λύνω τα υποδήματα, γι' αυτό γράφεται με υ.Η εξήγηση →
Ορκωμοσία ή ορκομωσία;✔ ορκωμοσίαΣύνθετο από όρκος + όμνυμι· κατά τον αρχαίο κανόνα το αρχικό βραχύ φωνήεν του β' συνθετικού εκτείνεται σε ω.Η εξήγηση →
Περιθάλπω ή περιθάλπτω;✔ περιθάλπωΣύνθετο από περί + θάλπω (ζεσταίνω, φροντίζω)· ο τύπος με -πτω δεν στηρίζεται ετυμολογικά.Η εξήγηση →
Σιντριβάνι ή συντριβάνι;✔ σιντριβάνιΠροέρχεται από το τουρκικό şadırvan· ως δάνειο γράφεται με τον απλούστερο τρόπο, με ι.Η εξήγηση →
Φλιτζάνι ή φλυτζάνι;✔ φλιτζάνιΔάνειο από το τουρκικό fincan (περσικής αρχής)· στα δάνεια προτιμάται η απλούστερη γραφή, με ι.Η εξήγηση →

Κλίση και γραμματικοί τύποι 5

Χρόνοι ρημάτων, πτώσεις, άκλιτα και «δύσκολοι» τύποι.

Θα εισάγω ή θα εισαγάγω;✔ θα εισάγω (εξακολουθητικός)· θα εισαγάγω (στιγμιαίος)Ο εξακολουθητικός μέλλοντας σχηματίζεται από το θέμα του ενεστώτα, ενώ ο στιγμιαίος από τον αόριστο εισήγαγα· ομοίως παράγω/παραγάγω.Η εξήγηση →
Παραλήφθηκε ή παραλείφθηκε;✔ παραλήφθηκε (παραλαμβάνω)· παραλείφθηκε (παραλείπω)Είναι τύποι δύο διαφορετικών ρημάτων: «παραλήφθηκε» από το παραλαμβάνω (το δέμα παραλήφθηκε), «παραλείφθηκε» από το παραλείπω (η λέξη παραλείφθηκε).Η εξήγηση →
Παχιών ή παχέων αγελάδων;✔ παχιών αγελάδωνΗ αγελάδα είναι θηλυκό· ο τύπος παχέων δεν ταιριάζει σε θηλυκό (το αρχαΐζον θηλυκό θα ήταν παχειών).Η εξήγηση →
Πώς κλίνεται ο… Επικεφαλής;✔ άκλιτο: ο/του/τον/οι/των επικεφαλήςΠροέρχεται από το επιρρηματικό «επί κεφαλής» και μένει άκλιτο· οι τύποι «του επικεφαλούς», «τον επικεφαλή» είναι λάθος.Η εξήγηση →
Του άρρωστου ή του αρρώστου;✔ του άρρωστου (επίθετο)· του αρρώστου (ουσιαστικό)Ως επίθετο κρατά τον τόνο στην ίδια συλλαβή· όταν χρησιμοποιείται ως ουσιαστικό ο τόνος κατεβαίνει στη γενική.Η εξήγηση →

Σύνταξη και λόγιες φράσεις 9

Με ποια πτώση συντάσσεται ένα ρήμα και πώς λέγονται σωστά οι λόγιες εκφράσεις.

Άγνωστοι αι βουλαί ή άγνωσται αι βουλαί;✔ άγνωστοι αι βουλαίΤο άγνωστος είναι δικατάληκτο (ο, η άγνωστος), άρα δεν έχει θηλυκό τύπο «άγνωσται»· στα νέα: «άγνωστες οι βουλές».Η εξήγηση →
Απεκδύομαι την ευθύνη ή απεκδύομαι της ευθύνης μου;✔ απεκδύομαι την ευθύνηΤο ρήμα απεκδύομαι (απ- + εκδύομαι) παίρνει αντικείμενο σε αιτιατική, όχι σε γενική.Η εξήγηση →
Απολωλός ή απολωλό(ν) είναι το πρόβατο;✔ το απολωλός (πρόβατο)Είναι ουδέτερο της μετοχής παρακειμένου του αρχαίου απόλλυμι και διατηρεί τον αρχαίο τύπο σε -ός.Η εξήγηση →
Αποποιούμαι τις ευθύνες ή αποποιούμαι των ευθυνών μου;✔ αποποιούμαι τις ευθύνες μουΤο αποποιούμαι (αρνούμαι να αποδεχτώ) συντάσσεται μόνο με αιτιατική και όχι με γενική.Η εξήγηση →
Επί δικαίους και αδίκους ή επί δικαίων και αδίκων;✔ επί δικαίους και αδίκουςΣτην ευαγγελική φράση το επί παίρνει αιτιατική και σημαίνει «προς όλους»· με γενική θα λέγαμε «κατά δικαίων και αδίκων».Η εξήγηση →
Επί το έργον ή επί τω έργω;✔ επί το έργον (επί το έργο)Η πρόθεση επί στη φράση αυτή συντάσσεται με αιτιατική· η δοτική «επί τω έργω» δεν έχει θέση εδώ.Η εξήγηση →
Μακρόθεν ή εκ του μακρόθεν;✔ μακρόθεν (όχι «εκ του μακρόθεν»)Η κατάληξη -θεν σημαίνει ήδη «από», οπότε το «εκ του» είναι πλεονασμός· αντίθετα, το «εκ του σύνεγγυς» είναι σωστό.Η εξήγηση →
Μακρόθεν ή εκ του μακρόθεν;✔ μακρόθεν (όχι «εκ του μακρόθεν»)Η κατάληξη -θεν δηλώνει ήδη προέλευση (από μακριά), οπότε το «εκ του» είναι πλεονασμός· αντίθετα λέμε «εκ του σύνεγγυς».Η εξήγηση →
Στη μία ή στις μία η ώρα;✔ στη μία η ώραΗ μία είναι ενικός αριθμός, οπότε και το άρθρο μπροστά της πρέπει να είναι στον ενικό.Η εξήγηση →

Ξέρετε τι σημαίνει; 10

Σπάνιες και λόγιες λέξεις: σημασία, προέλευση, παραδείγματα.

Α Ε Ι Λ Ρ Σ

Α

ΑθησαύριστοςΑθησαύριστος είναι αυτός που δεν έχει καταγραφεί ακόμα, που δεν έχει συλλεχθεί με συγκεκριμένη μέθοδο ώστε να μελετηθεί.
ΑινώΑινώ, συνηρημένος τύπος του αρχαιοελληνικού ρήματος αἰνέω, σημαίνει δοξάζω (κυρίως τον Θεό), απευθύνω ύμνους αλλά και επαινώ.
ΑκηδίαΑκηδία είναι η απροθυμία, η ανορεξία που προέρχεται από την έλλειψη ενδιαφέροντος, η αδιαφορία αλλά και η παραμέληση.

Ε

ΈθοςΈθος είναι μια πράξη, μια ενέργεια ή μια συμπεριφορά που γίνεται κατ' επανάληψη, που γίνεται συχνά ή τακτικά, ενδεχομένως δε και περιοδικά.
ΕπίνευσηΕπίνευση είναι η κίνηση του κεφαλιού, η κάμψη προς τα εμπρός, που δηλώνει συμφωνία, συγκατάθεση, έγκριση, επιδοκιμασία ή συναίνεση.

Ι

ΙσηγορίαΙσηγορία είναι το δικαίωμα του να διατυπώνει κανείς τις σκέψεις του, να μιλά, ισότιμα με όλους τους άλλους.

Λ

ΛηνόςΛηνός είναι ο κάδος, δεξαμενή μέσα στην οποία πατιούνται τα σταφύλια προκειμένου να βγει ο μούστος.
ΛυσιτελήςΛυσιτελής είναι αυτός ο οποίος είναι ωφέλιμος, που παρέχει λύσεις, που είναι χρήσιμος.

Ρ

ΡέκτηςΡέκτης είναι ο δημιουργικός, ο δραστήριος και ενεργητικός άνθρωπος.

Σ

ΣιγμόςΣιγμός είναι ο συριγμός ή ο ήχος του σφυρίγματος.

Τεστ · 5 ερωτήσεις

Ποιο είναι το σωστό;

Όλα τα άρθρα της Γλώσσας →