Η ένοχη – Γιώτα Γουβέλη

Η ιστορία διαδραματίζεται στα χωριά της Μακεδονίας. Εκεί που η μόρφωση δειλά – δειλά ανθίζει και ευδοκιμεί για τα αγόρια, μιας και στα κορίτσια είναι περιττή. Εκεί, ο παπά-Γιακείμης φροντίζει το ποίμνιό του, το προστατεύει από δεισιδαιμονίες και τιμώντας το ράσο του δίνει το καλό παράδειγμα σε όλους. Η κόρη του Λουκία είναι παντρεμένη και ακόμη δεν έχει τεκνοποιήσει. Οι άλλες τρεις ζουν μαζί τους, κάτω από τη σκέπη της παπαδιάς Αργύρας και το άγρυπνο βλέμμα της πασχίζει να προλάβει τυχόν αντάρες.

Όλα κυλούν ήρεμα και συνετά, όλα ακολουθούν ένα ταπεινό σχέδιο για το μέλλον των κοριτσιών μέχρι τη στιγμή που η ένοχη γίνεται ένοχη, γίνεται αντιληπτή και η ηθική της οικογένειας γκρεμίζεται σαν ένας πύργος από τραπουλόχαρτα.

…ο έρωτας που κρύβεται ζητά πάντα το τίμημά του…

Η αυλαία ανοίγει με το έθιμο του κούφιου καρυδιού ή αλλιώς τη νύχτα της μοίρας, με τις μαγγανείες και τα αθέμιτα μέσα της μάγισσας Λυούσας να μπλέκονται με τα θεία του παπα-Γιακείμη, με ένα κόκκινο της φωτιάς ρούχο που ξελογιάζει στο πέρασμά του, αλλά και με μια φρίκη μπροστά στα ανίδεα μάτια της παπαδιάς. Ένα μαύρο σύννεφο λαμβάνει τη θέση του πάνω από το χωριό τους. Πολλές οι έγνοιες των κατοίκων και δη των γυναικών. Εκείνες πρέπει αθέατα να δώσουν λύση. Εκείνες πρέπει να κρατήσουν γερά τα σκήπτρα της ηρεμίας μέσα στην οικογένεια, μα μόνες τους δεν μπορούν. Χρειάζονται τη βοήθεια μιας γυναίκας που σύμμαχό της έχει το σκότος και το κακό και εύκολα αψηφάει τον Θεό.

Η μεγάλη κινητικότητα στο σπίτι της ξορκίστρας, το ύπουλο σχέδιο της αφέντρας Αγγελικώς, το λάθος μιας μάνας το οποίο λίγο έλειψε να αγγίξει το μοιραίο, αλλά και ένα γιορντάνι με επτά ντούμπλες δώρο του γαμπρού προς τη μέλλουσα γυναίκα του κρατούν σταθερά στο ζενίθ το ενδιαφέρον του αναγνώστη και τον προετοιμάζουν για μια αποκαλυπτική συνέχεια. Η άδολη αγάπη και ο απαγορευμένος έρωτας κονταροχτυπιούνται για μια θέση ανάμεσα στις λέξεις. Οι νέοι λαβώνονται από τα βέλη του φτερωτού θεού, μα οι γονείς αποφασίζουν για το μέλλον τους. Τα προξενιά γυρίζουν πίσω στον αποστολέα τους άκαρπα, άλλα σκαρώνονται στα κρυφά και κάποια ακόμη επιβεβαιώνονται χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των νιφάδων ή των πεθερών.

Μια άνομη πράξη μέσα σε σπίτι ηθικό, ένας παρθενικός υμένας προς επισκευή, ένας μεγαλούτσικος γαμπρός ο οποίος έχει τον τρόπο του, η τύχη της Χρυσαυγής που χτυπά την πόρτα ενός αρχοντόσπιτου, μια αυστηρή και άδικη ηγουμένισσα με λαβωμένη καρδιά, αλλά και ένα γράμμα κρυμμένο σε τσέπη ρεντιγκότας αναμοχλεύονται με την ηθική, με τα κοινωνικά πρέπει μα και με την αγάπη και το αποτέλεσμα είναι εκρηκτικό.

Ποια ζωή θα στερήσουν οι λανθασμένες πληροφορίες;

Ποιο χέρι θα ωθήσει στον θάνατο μια ανίδεη ψυχή;

Πόσο καλά μπορεί να κρυφτεί η απαγορευμένη αγάπη;

Ποιος έχει το δικαίωμα να τιμωρεί;

Ποιος μπορεί να συγχωρήσει τις βουλές της καρδιάς κι ας είναι λανθασμένες;

Αβίαστα γεννιούνται ερωτήσεις και ζητούν απαντήσεις, μα μη γελιέστε. Δεν είναι εύκολο να απαντηθούν αν δεν ολοκληρώσουμε την ανάγνωση της ιστορίας, μιας ιστορίας που μας οδηγεί μέσα από κακοτράχαλα μακεδονίτικα μονοπάτια τα οποία στο διάβα τους παρασύρουν ανταριασμένες ψυχές στην πολυπόθητη νηνεμία.

…ίσως η ευτυχία να κρύβεται στην άγνοια…

Θα διαβάσουμε για μια κούπα με πηχτό υγρό από μελισσόχορτο, για τη μεταφορά των προικιών μιας αγέλαστης νύφης πάνω σε μουλάρια, για την επίσκεψη αδερφών σε νιόπαντρο ζευγάρι ξέχειλη ένταση και πυρωμένες ματιές, για τα λόγια της Λυούσας που αναστατώνουν τον μορφωμένο αλλά και για τη λιγοήμερη διαμονή στο μοναστήρι της φρίκης. Δεν θα σας κρυφτώ. Διάβασα το βιβλίο με κομμένη την ανάσα. Η ένοχη αποδεχόμενη την ενοχή της πασχίζει να ζήσει όπως επιθυμεί, μα δεν είναι εύκολο. Ο πόλεμος που ανοίγει με τους υπολοίπους έχει θύματα εκ των πραγμάτων αθώα. Η καρδιά όμως δεν υπακούει, τα ένστικτα δεν μπαίνουν σε ρότα και κάπως έτσι σαν παρτίδα από ντόμινο αρχίζουν να πέφτουν οι μάσκες και να εμφανίζονται από μέσα τους οι κακοφορμισμένες τους ψυχές.

Λίγο πριν διαβάσουμε τους τίτλους τέλους, μια πεθερά θα καεί από το ίδιο της το μίσος και την πανουργία της που μέσα της κοχλάζουν, ο θρύλος της νεαρής καλόγριας Αθανασίας δεν θα φοβίσει διόλου τους ακροατές και ένα κουτάβι – πεσκέσι στο σπίτι της Βγέρως θα ωθήσει την ιστορία σε έναν δρόμο μοναχικό κι άνυδρο.

Από τα βιβλία που διαβάζω, επιλέγω μια φράση που μου κίνησε το ενδιαφέρον για να τη μοιραστώ μαζί σας. Από το βιβλίο της Γιώτας Γουβέλη, ένα σύντομο βιογραφικό της οποίας θα βρείτε στο τέλος του άρθρου, επέλεξα την παρακάτω:

…όταν το λιθαράκι κυλήσει στη χιονισμένη πλαγιά, συμπαρασύρει στρώσεις χιονιού στο διάβα του και καταλήγει μια φονική μάζα που σκάει πάνω σε καλούς και κακούς αδιακρίτως…

Εκτίμησα τη βοήθεια της συγγραφέα ως προς τη συγκέντρωση των προσώπων στην αρχή της ιστορίας. Συμπόνεσα τη Λουκία για τα γραμμένα που η μοίρα της χάρισε, λάτρεψα τη Χρυσαυγή για τη φωτεινή ψυχή της και βασιζόμενη στα δεδομένα της εποχής δικαιολόγησα την πρεσβυτέρα και τις αποφάσεις της.

Δεν θα σας αποκαλύψω ποια μορφή κρύβεται πίσω από την ένοχη. Θα σας αποκαλύψω όμως πως η προδοσία, οι προσβολές, οι ενοχές, η ζήλια, οι εξαπατήσεις, η απογοήτευση και οι τύψεις, αναδεύονται με τον θυμό, την απόγνωση, τη ντροπή, την ταπείνωση, την πίκρα και την οδύνη στο μίξερ της ιστορίας και το αποτέλεσμα είναι ματωμένα όνειρα, ραγισμένες καρδιές, άγονοι και κρυφοί έρωτες και σαρκία τα οποία βολοδέρνουν στα σκοτάδια τους.

Οι καλοδουλεμένοι ήρωες, οι πολυσχιδείς χαρακτήρες και η γρήγορη εναλλαγή των σκηνικών, ήταν για μένα τα στοιχεία τα οποία άφησαν την ένοχη ανεξίτηλα χαραγμένη για καιρό στη μνήμη μου.

Προτείνω το βιβλίο αβίαστα σε όλους όσοι αναζητούν ένα δυνατό ανάγνωσμα με συναισθηματικές εντάσεις, με φορτισμένη ατμόσφαιρα και τον αναγνώστη κομμάτι της ιστορίας, μιας και στο τέλος, πιστέψτε με θα καταλήξετε στο συμπέρασμα πως ένοχη δεν είναι μόνο μία!

Το οπισθόφυλλο του βιβλίου αναφέρει:

Κάθε οικογένεια γεννά τη δική της ένοχη.

Το σπίτι του ιερέα παπα-Γιακείμη και της πρεσβυτέρας Αργύρας, σε μια ακμάζουσα μακεδονική κωμόπολη, αποτελεί πρότυπο ευσέβειας και κοινωνικής τάξης. Εκεί μεγαλώνουν τέσσερις κόρες: η Ζόλια και η Ρήνα, υιοθετημένες, και η Λουκία με τη Βγέρω, καρποί ενός γάμου που άργησε να ευλογηθεί με παιδιά.

Προς τα έξω, όλα μοιάζουν άψογα. Στο εσωτερικό, όμως, κινούνται σιωπές, φόβοι και επιθυμίες που δεν βρίσκουν φωνή. Όταν ένας απαγορευμένος έρωτας φανερώνεται, η συνοχή του σπιτιού αρχίζει να ραγίζει. Η αποκάλυψη σπέρνει πανικό. Και τίποτα δεν μένει όρθιο. Κάποια πρέπει να πληρώσει.

Ποια είναι η ένοχη;

Οι ηρωίδες –μητέρες, κόρες, σύζυγοι– καλούνται να επιβιώσουν μέσα σε έναν κόσμο όπου η γυναικεία υποταγή είναι αδιαπραγμάτευτη και η «τάξη» δικαιολογεί κάθε θυσία. Οι πράξεις τους, ακόμα και οι πιο ακραίες, έρχονται ως αποτέλεσμα ασφυκτικών συνθηκών, καταπίεσης και κοινωνικής υποκρισίας. Όμως υπάρχουν και πράξεις που δεν συγχωρούνται. Ούτε από την κοινωνία ούτε από την ανθρώπινη ηθική. Γιατί κάποια όρια, όταν ξεπεραστούν, αφήνουν μόνο πόνο. Και μια ένοχη. Πρώτα θα τη δικάσεις. Μετά θα την καταλάβεις.

Μια ιστορία για τη σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία και την ηθική τάξη, για τον έρωτα που μετατρέπεται σε μυστικό, σε ενοχή και τελικά σε βία. Για τη γυναικεία επιθυμία σε έναν κόσμο που δεν της επιτρέπει ούτε λόγο ούτε επιλογή.

Μια ιστορία απαγορευμένου έρωτα, αλλά και μια αφήγηση για το τίμημα της σιωπής.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα του βιβλίου.

Η Γιώτα Γουβέλη γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μεσολόγγι. Είναι απόφοιτος του Μαθηματικού Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στην πληροφορική και τη διοίκηση επιχειρήσεων. Αρχικά εργάστηκε στον χώρο της εκπαίδευσης και στη συνέχεια σε πολυεθνικές εταιρείες επικοινωνίας ως υπεύθυνη Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Έχει τρία παιδιά και ζει με την οικογένειά της στην Αθήνα. Από τις εκδόσεις Διόπτρα κυκλοφορούν τα μυθιστορήματά της Η μουσική του κόσμου (2010), Το σκίτσο (2011), Το κεντρί της πεταλούδας (2013), Το μαγεμένο ποτάμι (2014), Η πρώτη κυρία (2015), Η νύφη της Μασσαλίας (2016), Ματωμένα εντελβάις (2017), Το δάκρυ της μάντισσας (2018), Η προσευχή της μάντισσας (2019), Για ένα τανγκό στη Σμύρνη (2020), Φιορ ντ’ αμόρε (2021), Η παραμάνα (2022), Βεντέτα στον Βόσπορο (2023), Σκλάβα (2024) και Έστησ’ ο Έρωτας χορό (2025).

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο, θα βρείτε εδώ.