Πολύ συχνά η ποίηση γίνεται ένα πεδίο λογοτεχνικής κατάθεσης του απολογισμού των εμπειριών του δημιουργού. Ο δημιουργός εκμυστηρεύεται προσωπικά βιώματα κι εκθέτει τις κρίσεις του για τη ζωή και την κοινωνία. Αυτό το δρόμο ακολούθησε κι ο Σ. Β. Σκοπελίτης με την τελευταία του ποιητική συλλογή, «61 νυχτερινά και ένα εωθινό» (Γαβριηλίδης, 2016).

Πρόκειται για ένα ποιητικό ταξίδι στη μνήμη όπου η παγκόσμια λογοτεχνία συναντά βιώματα, μύθους και υπαρξιακές αναζητήσεις κι αγωνίες. Ο καλλιτέχνης στοχάζεται για το παρόν με οδηγό τις εμπειρίες του παρελθόντος με έναν ιδιόμορφο ρομαντισμό.

Μολονότι ο ρομαντισμός και ο λυρισμός της συλλογής τούτης, διαφέρει πολύ από εκείνον της προηγούμενης συλλογής του, «Αγράμπελη και κισσός» (Γαβριηλίδης, 2016), τα σημεία επαφής δεν είναι λίγα. Βέβαια, η συλλογή του 2012 διακρίνεται από έναν έντονο ερωτισμό. Η λαγνεία όμως εκείνη αποτελεί την ποιητική απάντηση του δημιουργού στη βία του πολέμου και την αποκτήνωση του ανθρώπου, αποκαλύπτοντας ένα βαθύτερο πεδίο στοχασμών στο οποίο καλούσε τον αναγνώστη κι ακροατή.

Οι συνθέσεις δίπλα ακριβώς από αποκόμματα εφημερίδων με θέμα τον πόλεμο ή την απειλή πολέμου, τα βασανιστήρια και τον παραλογισμό του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, δημιουργούν έναν έντονο συναισθηματισμό στο κοινό, καθώς η βία αντιπαραβάλλεται με τον έρωτα.

Ο Σκοπελίτης αξιοποιεί τη δύναμη του λόγου/ποίησης και της εικόνας με τη μορφή ντοκουμέντα για να εκθέσει τη δική του πρόταση για τη ζωή μέσα από τη σαρκική επαφή, την συμβίωση με το φυσικό περιβάλλον, την ομορφιά της ίδιας της Τέχνης. Δημιουργεί, λοιπόν, ένα διακαλλιτεχνικό σουρεαλιστικό έργο όπου το βίαιο ντοκουμέντο αντιπαραβάλλεται προς τον προσωποποιημένο φυσικό ερωτισμό μέσα σε ένα σχεδόν αρκαδικό τοπίο. Αξιοποιεί ταυτόχρονα τη δύναμη της εικόνας, όχι ως φωτογραφία, αλλά ως τεκμήριο, και τη γλώσσα για να καταδείξει έναν άλλο δρόμο από εκείνον του κτηνώδους παραλογισμού.

Η ποιητική απουσία της τραγικότητας του όντος, συμπληρώνεται από το υλικό τεκμηρίωσης της τραγικότητας όλη της ανθρωπότητας που κρύβεται πίσω από την αδιαφορία για την αξία της ανθρώπινης ζωής και της ελευθερίας. Και ακριβώς τούτο το βιβλίο εντάσσεται σε αυτό που ο ίδιος αποκαλεί ποιητική κοινωνιολογία[1].

Ο καλλιτέχνης με ένα έργο πολιτικό παίρνει σαφή θέση, χωρίς καν να την εκφράζει στο βιβλίο. Αντίθετα, μέσα από το δρόμο των συνειρμών και του διακειμενικού διαλόγου με τον αναγνώστη (θεατή σε μία performance ή κάποια έκθεση), αφήνει εκείνον να οδηγηθεί στα συμπεράσματά του και να καταδικάσει τη φρίκη του πολέμου και των βασανιστηρίων στο όνομα της ειρήνης.

Σπύρος Σκοπελίτης
Γαβριηλίδης
ISBN: 978-960-576-506-4

Στα «61 νυχτερινά και ένα εωθινό» (2016), το ύφος αλλάζει άρδην και ο Σκοπελίτης υιοθετεί έναν πιο στοχαστικό χαρακτήρα για τις συνθέσεις του συνδέοντας την περίσκεψη από φέρνουν οι εμπειρίες της ζωή με το εικαστικό και το μυθολογικό υλικό. Το λυρικό στοιχείο συνδέεται με το ρεαλιστικό και την κριτική, ενώ κορυφαίοι εκπρόσωποι των γραμμάτων και των τεχνών συμπλέκονται με μυθολογικές αναφορές (18, 28, 37, 36, 48).

Με ύφος στοχαστικό ο καλλιτέχνης εκθέτει απόψεις και κρίσεις για τη μοίρα και τις δυσκολίες της ζωής (16, 17, 22, 30, 45, 49, 52, 58, 69). Άλλωστε, η ποίηση δεν θέτει μόνο ερωτήματα. Η ποίηση απαντά στις ερωτήσεις της στο δικό της υπαρξιακό πλαίσιο.  Έτσι, άλλοτε ο δημιουργός στοχάζεται μέσα από τον δικό του απολογισμό (34, 46, 47, 57, 65, 72), κι άλλες φορές εκθέτει τις δικές του υπαρξιακές αγωνίες (59, 60, 76, 77).

Ωστόσο, δεν εκλείπουν τα αλληγορικά πολιτικά ποιήματα (15, 31, 40) και οι πολιτικές αναφορές (18) ή ακόμα και η ανάδειξη της ανάγκης για μία φιλόξενη αγκαλιά προς τα προσφυγικά κύματα στη Λέσβο (54). Στο ίδιο πνεύμα επιτίθεται στην ηθική κατάπτωση των καιρών και τον κυρίαρχο ατομισμό (25).

Ας μην παραβλέπουμε δε την πρισματική σύνδεση του μυθολογικού στοιχείου με το υπαρξιακό και το κοινωνικό διαμορφώνοντας μία σύνθεση παρομοιώσεων (24, 72, 23, 22, 49, 46, 45) μέσα στο πρωτοενικό πεδίο του ποιητικού απολογισμού. Οι μύθοι με το έτοιμο συναισθηματικό τους βάρος και το εύληπτο περιεχόμενό τους μέσα από τη διακειμενική εμπειρία του αναγνώστη/ακροατή, βρίσκουν εξαιρετική εφαρμογή στη στιχουργική του Σκοπελίτη.

Λίγες λέξεις, που αξιοποιούν το ευκρινές συναίσθημα από την πλούσια ελληνική μυθολογία, διαμορφώνουν την ένταση του ποιήματος. Το μυθολογικό στοιχείο στην ποίησή του συνηγορεί στην ανάδυση ενός συναισθήματος νοσταλγίας και ήπιας μελαγχολίας, δίνοντας μία διαχρονικότητα και πανανθρώπινη βάση στα προσωπικά αισθήματα και βιώματα (17, 29, 41, 58, 77, 76).

Η γραφή του Σκοπελίτη είναι πλούσια συνδυάζοντας τη ζωντάνια του αυθόρμητου προφορικού λόγου με τις επαυξημένες (ή ελλειπτικές αναλόγως) επιμήκεις προτάσεις της καθημερινής γλώσσας και τα λογοτεχνικά σχήματα. Οι συχνές επαναλήψεις (60, 11, 10, 19, 31, 37, 48, 55, 78) και τα πολλά σημεία στίξης ή το ασύνδετο σχήμα (11, 13) ορίζουν το στιχουργικό ρυθμό και τη συναισθηματική ένταση των συνθέσεων της συλλογής. Την ίδια στιγμή, οι παρηχήσεις (13, 29, 52) ελέγχουν το ρυθμό, όπως και “παιχνίδισμα” με το σημαίνον και το σημαινόμενο (25), προσδίδοντας μουσικότητα στο στίχο και διαχέοντας δυναμικά το συναίσθημα.

Παράλληλα, ο δημιουργός αξιοποιεί τη μετωνυμική και τη μεταφορική χρήση της γλώσσας (21, 27, 29, 33, 39, 45, 53, 47, 69), ενώ οι παρομοιώσεις (13, 17, 33, 72) εμπλουτίζουν το στίχο του, ενώ οι θρυμματισμένοι στίχοι εντείνουν το συναίσθημα της σύνθεσης (64, 31, 10, 15, 27, 43).

Πλούσιες εικόνες στολίζουν τον ποιητικό χώρο. Όπως και στην ποίηση της περιφέρειας διακρίνεται μία ξεχωριστή οικειότητα με τους χώρους που αναδύεται με έναν πρωτόγνωρο “αυθορμητισμό” συνδέοντας το ψυχικό βάρος του περιβάλλοντος χώρου με το μήνυμα και το αναδυόμενο συναίσθημα (23, 27, 31, 33). Μία βιωμένη βαθιά σχέση με τη φύση αναδύεται με ποιητική ειλικρίνεια με οδηγό τους συνειρμούς στο καναβάτσο του Σκοπελίτη (29, 29, 49, 53, 57, 75), δίχως να απουσιάζουν οι κοινωνικές παραστάσεις με μία ευρυγώνια κι αλληγορική οπτική (21, 27, 58).

Η ποιητική του Σκοπελίτη είναι πολύπλευρη. Η λιτή εικαστική του, άχρωμη σαν ασπρόμαυρη φωτογραφία, με το λυρισμό της που διαμορφώνεται με την κατάλληλη επιλογή και τοποθέτηση των λέξεων μέσα σε ένα στοχαστικό και υπαρξιακό ιστό, διαμορφώνουν μία πολυεπίπεδη ποιητική. Συγκινεί, γοητεύει λεκτικά και αισθητικά· με οδηγό τον απολογισμό των προσωπικών εμπειριών ο δημιουργός στοχάζεται δίχως να διδάσκει άμεσα.

________________
[1] Μικέλα Χαρτουλάρη, Στέλιος Σκοπελίτης: Φωτογραφίζω σαν κοινωνιολόγος, ΤΑ ΝΕΑ (18/01/2003) και Νόρα Ράλλη, Λατρεύω το κλασικό, η σκόνη που πέφτει πάνω του δεν μπορεί να το καλύψει, Εφημερίδα των Συντακτών (01/02/2015).

Κράτα το