Τεχνητή Νοημοσύνη: Ανάμεσα στον αλγόριθμο και στο Εγώ

–

Χρίστος Σοροβέλης

–

Είναι η επανάσταση της τεχνολογίας, η τεχνητή νοημοσύνη μια μεγάλη επιστροφή του ατομικισμού ή ένας «επαναστατικός μοχλός» που θα γίνει αρωγός μας ή μια επαναστατική κατασκευή που φοβόμαστε, επειδή δεν έχουμε καταφέρει ακόμα να τη γνωρίσουμε στην ολότητά της; Πολλές φορές η τεχνολογία δαιμονοποιείται· είναι μεν μια πρόοδος, μια μοντέρνα αξία, αλλά ίσως κι ένα οριστικό τέλος της κριτικής σκέψης. Πρόκειται, προφανώς, για μια απαισιόδοξη θέση, σαν να πεθαίνει με τραγικό τρόπο η αυτορυθμιζόμενη μονάδα, ο άνθρωπος, δίχως να έχει την επιλογή να αντιδράσει ή να επαναξιολογήσει τη σημαντικότητα της εξέλιξης. Ωστόσο, πόσο βέβαιοι είμαστε πως στο παρελθόν ο άνθρωπος, και δη ο νέος, ο μαθητής, η μαθήτρια ανέπτυσσε την κριτική σκέψη πιο σθεναρά χωρίς τη βοήθεια της ΤΝ; Μήπως έχουμε εσκεμμένα κατασκευάσει ένα συναινετικό παρελθόν, όπως θα επιθυμούσαμε να ήταν, για να το θέσουμε σε αντιδιαστολή με το σήμερα, κι ίσως, να αποδείξουμε με λογικά άλματα την ασημαντότητα της εξέλιξης; Αλήθεια, ποιος εξουσιάζει την ΤΝ; Τι αποφάσεις λαμβάνει; Κυριαρχεί η πεποίθηση πως η ΤΝ είναι μια μηχανή καταγραφής όλων των δεδομένων, ελέγχει τη γνώση, την πληροφορία και την επιστρέφει στον καταναλωτή, όπως το Μαντείο των Δελφών: ό,τι προσδοκά ο δέκτης, το λαμβάνει. Είναι ευτυχισμένος ο καταναλωτής του Μαντείου, της ΤΝ από τις απαντήσεις; Κυρίως είναι, σύμφωνα με την εκτεταμένη χρήση σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι απόλυτα ευτυχισμένος; Προφανώς κι όχι. Αν ρωτηθούν οι χρήστες τον λόγο, οι απαντήσεις θα είναι παρόμοιες με τις παλαιότερες απαντήσεις ανθρώπων σχετικά με την αναγκαιότητα της τηλεόρασης στην καθημερινότητα: δεν υπάρχει αντικειμενικότητα, είναι ελεγχόμενη γνώση – πληροφορία, δεν καλύπτει όλους τους τομείς, δεν δίνει βέβαιες λύσεις – απαντήσεις.

Ζούμε σε μια εποχή που όλα αλλάζουν γρήγορα. Ο άνθρωπος; Νομίζω πως δεν αλλάζει τόσο γρήγορα όσο θα ήθελε ή όσο νομίζει. Πάρα πολλοί προβλέπουν ένα σενάριο καταστροφής της πνευματικότητας λόγω της χρήσης της ΤΝ. Υιοθετούν ή δημιουργούν ένα σενάριο φόβου που επιφέρει αλυσιδωτές αρνητικές συνέπειες, απόλυτη αποσύνδεση από άλλες κοινωνικές εκφράσεις, σαν να είναι η Ιστορία κατευθυνόμενη, μια γραμμικότητα, χωρίς αιφνιδιασμούς ή ακόμη χειρότερα, χωρίς την παρέμβαση του ανθρώπινου παράγοντα. Αυτή η αντίληψη θα μπορούσε να ερμηνευθεί εξαιτίας της άγνοιάς μας για το πώς δομείται η τεχνολογία, τι πραγματικά μας έχει διδάξει η Ιστορία, και κυρίως, διότι έχουμε εκπαιδευτεί να είμαστε οι μοιραίοι, τα θύματα κάθε εποχής. Είμαστε; Θεωρώ πως ναι. Είμαστε, διότι δεν είμαστε συνδημιουργοί της εξέλιξης, ούτε καν σύμβουλοί της, αλλά τη γνωρίζουμε ξαφνικά, μέσα σ’ ένα ομιχλώδες, μοναχικό διαδικτυακό δωμάτιο, είμαστε το παίγνιο της, αλλά επειδή επιθυμούμε να την ονομάσουμε, να μας γίνει οικεία, της προσδίδουμε μια ιδιότητα ή ένα όνομα και έχουμε την ψευδαίσθηση πως είναι το δεξί μας χέρι, αυτό που χάσαμε στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο, στην εργασία μας. Οι περισσότερες πρόοδοι μοιάζουν σαν το πεπρωμένο: καταλήγουν στην καταστροφή, σ’ ένα τυφλό μέλλον, κι εμείς δεν έχουμε μάθει να βλέπουμε στο σκοτάδι, είτε από φόβο είτε από τη συνήθεια να είμαστε αντικείμενα, κι όχι πρωταγωνιστές των εξελίξεων.