Select Page

Η “Τετάρτη των Τεφρών”, του Thomas Eliot

Η “Τετάρτη των Τεφρών”, του Thomas Eliot

«Γιατί να πενθώ την αφανισμένη δύναμη της κοινής βασιλείας»;

(Thomas Eliot, Η ‘Τετάρτη των Τεφρών’).

Η ‘Τετάρτη των Τεφρών’ του Thomas Eliot συνιστά μία ποιητική συλλογή εμπρόθετης διαθετικότητας, επιδίωξης κατάκτησης του ύφους απόκρισης στην ατομική & ευρύτερη διαπάλη, δομικό όριο μεταξύ μίας μεσσιανικότητας της αποκάλυψης την στιγμή της ‘σύλληψης’ της και της πορείας προς ένα γίγνεσθαι απροϋπόθετων χαρακτηρισμών… Ο Eliot συγκροτεί δια των γλωσσικών διακλαδώσεων μία ποίηση που προσιδιάζει σε μορφή ενός επάλληλου παιγνίου που εξελίσσεται και αναδιατάσσει τα σύνορα του ασύγγνωστου: η κάθε λέξη, πρωταρχική και μη, είναι η ‘Τετάρτη των Τεφρών, η κρίσιμη και αρχέγονη ‘Δέκατη ώρα’.

Οι έξι στροφές της ποιητικής συλλογής του Thomas Eliot, συντίθενται από δυναμικές εκλάμψεις, από ‘μαρτυρικές’ και μη δημιουργίες, από την ιδιαίτερη σχέση ποιητή πατέρα & αναγνώστη γιου, ενώ, προ του αφανέρωτου η επιδίωξη επιτέλεση της φανερωμένης λέξης: «Κύριε, δεν είμαι άξιος, Κύριε, δεν είμαι άξιος μα πες την λέξη μόνο».[1]

Η λέξη (η Γερμανική-Μπενγιαμική Wort) που επιδιώκει και επιμένει να φανερωθεί είναι η λέξη πέρασμα, η διακοίνωση σε έναν κόσμο διάσπαρτων ανθρώπινων μελών και ερειπίων.

Στην ‘Τετάρτη των Τεφρών’, ο Eliot, εκκινεί για να εγκιβωτίσει ίχνη εκεί όπου οι άλλοι τείνουν στο απόλυτο, αναζητώντας μία ποίηση, που εντός χρόνου, διαλέγεται με τα μυθεύματα, με τις διαιρέσεις, με τις συσπάσεις του βασιλικού προσωπείου (για να θυμηθούμε και τον ‘Αγαμέμνων’ του Γιάννη Ρίτσου)…

Τα ίχνη που ‘εδαφικοποιεί’-εγκιβωτίζει στο πεδίο ο ποιητής, είναι τα ίχνη της άρθρωσης της στρατηγικής αναζήτησης του μεσσιανικού ως περιουσία, ως ‘μάννα’ που διακρατεί την λέξη που θα σηματοδοτήσει την προϊούσα καταγωγή του ανθρώπου. Σε μία αλληλουχία κινήσεων, η λύτρωση αναζητάται ως μη λύτρωση, ο λαός τελεί υπό το πρίσμα της διαδικασία της μετωνυμίας… Λαός-πλήθος σε μοτίβα αναπαραστάσεων, σε παραλληλότητα με τις λεκτικές πλαισιώσεις-αξιώσεις της ‘Τετάρτης των Τεφρών: όσο η λέξη κινεί, το ‘μέγα’ πλήθος κατέχει κάτι από την ιερή και ‘ανίερη’ χρήση της, από την ποιητική τέχνη του αποκαλυπτόμενου κόσμου, ο οποίος, ως άλλη ‘Τετάρτη των Τεφρών’, ‘γεννά’ και αναπαράγει το καινούργιο που όμως δύναται να πεπαλαιωθεί και να ανανοηματοδοτήσει ‘αιματηρά’ την ολότητα.

Ο ποιητής χρησιμοποιεί σύμβολα ιστορικής χρήσης, συσχετίζει με την ονομαστική των ‘αγέννητων’ ονομάτων, προσδίδει νόημα, ύλη σε αυτό που θα αποκαλούσαμε ως ‘ιχνηλατούσα’ ποίηση: ποίηση σε διαδικασία ιχνηλάτησης της θέσης της, του ρόλου, των ‘αποκαλυπτικών’ ρήξεων της…

Ένα πεδίο έναρθρων και άναρθρων κραυγών το γίγνεσθαι και η ‘Τετάρτη των Τεφρών’ να χάσκει και να στέκει ως ‘μα πες την λέξη μόνο’, της λέξης που θα ‘γεννηθεί΄ και θα ‘θανατώσει’… Εντός αυτής της ποίησης, λαμβάνει χώρα, επιτελείται ο θάνατος του οικείου, η μύηση σε ανέστια πεδία, η θρησκευτικότητα του άσωτο που επιδιώκει να εκτεθεί σε έναν θάνατο κοινό, συμβολικών και μη απολήξεων, γλωσσικών και μη τομών…

Όπως αναφέρει ο Walter Benjamin στην 17η ‘θέση για τη Φιλοσοφία της Ιστορίας’: «Ο πλούσιος καρπός αυτού που είναι ιστορικά αντιλαμβανόμενο περιέχει το χρόνο σαν πολύτιμο, αλλά άνοστο, πυρήνα».[2]

Αυτός ο πυρήνας δύναται να διαμορφώσει την ‘Τετάρτη των Τεφρών’, ποιητική συλλογή της πληθυντικότητας, της μορφικής αναδημιουργίας, του ενστίκτου ενός κόσμου πεπαλαιωμένου και διαρκώς ανανεούμενου, που ‘σκάει’ με τον συμβολισμό του ‘κύματος’ μπροστά μας…

Έχουμε να κάνουμε με την δυναμική μίας ποίησης που αντανακλά τις κινητικές-παραστατικές απολήξεις ενός ‘επώδυνου’ αιώνα… Η ζωή σε μία λέξη & ο θάνατος στη δια-κειμενικότητα της Ελιοτικής ποίησης. Η ‘Τετάρτη των Τεφρών’ εξελίσσει τους αναβαθμούς του ανθρώπινου πόθου, της προσδοκίας πάνω στο πεδίο της πρόσδεσης… «Αν και δεν ελπίζω να γυρίσω πάλι Αν και δεν ελπίζω Αν και δεν ελπίζω να γυρίσω».[3]

Ο Eliot διακρατεί και αντανακλά στην ‘Τετάρτη των Τεφρών’ τους φόβους του παρόντος, ‘μυεί’ στην εκτατικότητα του ακούσιου, προχωρά στην άρθρωση μίας ποιητικής εντοπιότητας που συνιστά την ιδιαίτερη μεταφορά στο πεδίο της μάχης: η ‘Τετάρτη των Τεφρών’, είναι η ποιητική συλλογή της μετωνυμίας: Στην δική του εξορία, συνθέτει την ποίηση που μετουσιώνεται σε ‘ερείπιο’ της ανθρώπινης ‘ρίζας’, σε ‘ενσάρκωση’ της εμπρόθετης επιδίωξης της φανέρωσης…

Η ποίηση δύναται να είναι ή να καθίσταται εύρος της αποκάλυψης εντός ενός γίγνεσθαι τιμωρίας. Στην ‘Τετάρτη των Τεφρών’, ‘προϊόν’ των εγγενών αντινομιών και των ιστορικών διακοινώσεων, ο Eliot αποδίδει τους χρόνους της απορίας, τη Wort της μνήμης που διακρατεί την ποίηση, ενέχοντας παράλληλα την θέση: ποίηση που προσιδιάζει στο πεδίο όξυνσης της επώδυνης αλήθειας, ποίηση των ‘όσιων’ προσδιορισμών για ζωές που διαλέγονται ή βιώνουν την ιστορία, τον θάνατο της και τον θάνατο του καθημερινού…

Ποίηση ως εξορία: ”Αλλά η πηγή αναπήδησε και το πουλί χαμοκελάηδησε Σώσε τον χρόνο, σώσε τ’ όνειρο, Το μίλημα του λόγου ανήκουστο, αμίλητο Μέχρι να σείσει ο άνεμος χίλιους ψιθύρους απ’ τον σμίλακα Και η εξορία μας μετά’… Χρόνος που περισσεύει στην αλλαγή, στην τελεολογία που εκδιώκει την μη-ειπωμένη λέξη…

Ένα χαϊκού του Ιάπωνα Ματσούο Μπασό ενσκήπτει: «Χωρίς πρόσωπο: σπαρμένα οστά κι ο αγέρας κόβει τη σάρκα».[4] Με αυτόν τον τρόπο δύναται να λειτουργήσει και να ‘αφεθεί η ποίηση: ‘κόψιμο της σάρκας’, σημείο των καιρών, όψη των προσλήψεων, χυμώδης αποτύπωση, λογοθετική παράκρουση… Η ‘Τετάρτη των Τεφρών’ ποιεί τον κόσμο από την αρχή, μήτρα από τη μήτρα των συμπυκνώσεων… Στο ποιητικό πράττειν του Thomas Eliot η λέξη ‘θρυμματίζεται’ και εκτείνεται προς κάθε κατεύθυνση, αποκτώντας το περιεχόμενο της χειρονομίας, ένα ιδιαίτερο ‘ερείπιο των ‘ερειπίων’, μία μετωνυμία του μύθου…

Ο ποιητής λειτουργεί ως χρονίζουσα λέξη στον καιρό των συμπυκνώσεων. Η ποίηση προσλαμβάνεται ως αξίωση μίας συν-ακρόασης των κάθε είδους λόγων, του αίματος της πίστης.

Και όπως γράφει ο ίδιος στα ‘Τέσσερα Κουαρτέτα’: «Σκόρδο και σάπφειροι στη λάσπη Θρόμβος στην πλαγιασμένη άτρακτο. Τρεμίζοντας το σύρμα μες στο αίμα Σφύριζε από ανεπούλωτες ουλές Πραΰνοντας πολέμους ξεχασμένους».[5]

Μία πράξη ανείπωτη, μία ποίηση ειπωμένη. Η ποίηση του Thomas Eliot εκφράζει μία διαρκή μετατόπιση των ορίων, τη λέξη ως τη διαρρύθμιση ενός πλαισίου  ‘μητρικού’.

_

γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης

_____

[1] Bλέπε σχετικά, Eliot Thomas, Η ‘Τετάρτη των Τεφρών’, Άπαντα τα Ποιήματα, Ελληνική Μεταγλώττιση-Εισαγωγή: Νικολαΐδης Αριστοτέλης, Εκδόσεις Κέδρος, Όγδοη Έκδοση, Αθήνα, 1984, σελ.127.

[2] Βλέπε σχετικά, Benjamin Walter, ‘Θέσεις για τη Φιλοσοφία της Ιστορίας’, Λέσχη Κατασκόπων του 21ου αιώνα, Αθήνα, 2014, σελ.24. Για τον Walter Benjamin, ο χρόνος συνιστά το ανεξάντλητο πάνω στο σώμα, την τομή, σημείο συνύφανσης της ιστορίας με την επιθυμία..

[3] Βλέπε σχετικά, Eliot Thomas…ό.π, σελ. 123.

[4] Βλέπε σχετικά, Μπασό Ματσούο, Εικοσιέξι xαϊκού, ‘Ο κόσμος της πάχνης’, Σαραντατρία χαϊκού του Ματσούο Μπασό και του Κομπαγιάσι Ίσσα, Απόδοση: Καψάλης Διονύσης, Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα, 2008, σελ. 25. Τα χαϊκού ως ποιητική τεχνοτροπία ‘ενσαρκώνουν’ το πλαίσιο της πολύπλοκης παρέμβασης-προσέγγισης. Λειτουργούν ως εννοιολόγηση δίχως τη συνέχεια ή τα αποσιωπητικά της λέξης.

[5] Βλέπε σχετικά, Eliot Thomas, ‘Τέσσερα Κουαρτέτα’ , ‘Burnt Norton…ό.π, σελ.216.

Επιμέλεια κειμένου

Υποβολή σχολίου

Εγγραφείτε στο newsletter

Ακολουθήστε μας!

Ακόλουθοι

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Έλληνες εκδότες

Έλληνες εκδότες

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!