Select Page

Γιώργος Σεφέρης – Έξι νύχτες στην Ακρόπολη

Γιώργος Σεφέρης – Έξι νύχτες στην Ακρόπολη

 

 

Γιώργος Σεφέρης

Έξι νύχτες στην Ακρόπολη

 

[Ο Στράτης σηκώθηκε από το τραπέζι του και στάθηκε στο παράθυρο. Ήταν απόγεμα, νωρίς. Ο άνεμος είχε κουρελιάσει τα σύννεφα. Ξανακάθισε και σημείωσε στο τετράδιο που είχε αφήσει ανοιχτό:

«Τετάρτη, Μάρτης. – Σήμερα θυμήθηκα, πρώτη φορά στην Ελλάδα, τους ουρανούς του Δομήνικου του Κρητικού »...]

Μ’ αυτόν τον τρόπο αρχίζει το μοναδικό ολοκληρωμένο μυθιστόρημα του ποιητή Γιώργου Σεφέρη, το οποίο εκδόθηκε μετά τον θάνατο του ποιητή, μιας και ο δημιουργός του αρνούνταν επίμονα επί χρόνια την έκδοσή του. Το μυθιστόρημα αυτό αποτελεί απόπειρα του Γ. Σεφέρη–και μάλιστα με μακροχρόνια επεξεργασία - να συγγράψει μυθιστόρημα. Η συγγραφή ξεκίνησε την περίοδο του Μεσοπολέμου και ολοκληρώθηκε το 1954 ενώ η έκδοσή του έγινε το 1974. Ο «Βαρνάβας Καλοστέφανος» είναι άλλη μια προσπάθεια του ποιητή να συγγράψει μυθιστόρημα, μόνο που παρέμεινε ημιτελές.

 

 

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Γ. ΣΕΦΕΡΗ

Ο Γιώργος Σεφέρης (το πραγματικό όνομά του ήταν Σεφεριάδης) γεννήθηκε το 1900 στη Σμύρνη και αργότερα, το 1914, εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Αθήνα. Σπούδασε στο Παρίσι Νομικά απ΄όπου αποφοίτησε το 1924. Μετά από ένα χρόνο επέστρεψε στην Ελλάδα και διορίστηκε ακόλουθος του Υπουργείου Εξωτερικών και έπειτα πρόξενος. Το 1931 κυκλοφόρησε η πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Στροφή». Ακολούθησαν οι συλλογές : Μυθιστόρημα (1935), Τετράδιο Γυμνασμάτων (1928- 1937), Ημερολόγιο Καταστρώματος Α’ (1940), Ημερολόγιο Καταστρώματος Β’ (1944), Κίχλη (1947) κ.τ.λ. καθώς και δοκίμια και μεταφράσεις ξένων συγγραφέων. Το 1963 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ ενώ το 1971 έγραψε το τελευταίο του ποίημα «Επί Ασπαλάθων». Τον ίδιο χρόνο πέθανε και η κηδεία του μετατράπηκε σε μια σιωπηλή διαμαρτυρία του κόσμου εναντίον της Χούντας.

 

«ΕΞΙ ΝΥΧΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ»

Ένα εισιτήριο νυχτερινής επίσκεψης στην Ακρόπολη που κοσμεί το εξώφυλλο της έκδοσης του Ερμή (1974) , συνόδευε το χειρόγραφο του Γ. Σεφέρη και χρονολογείται από τη νύχτα 26- 27 Μαΐου 1926. Αυτό μαρτυρά και τον αυτοβιογραφικό χαρακτήρα του έργου που διόλου δε θέλει να συγκαλύψει ο ποιητής αλλά αντίθετα να αναδείξει.

Η υπόθεση αφορά την προσπάθεια μιας νεοσύστατης παρέας αγοριών και κοριτσιών της Αθήνας του 1920 να αποκτήσουν περισσότερη εξοικείωση μεταξύ τους και συνοχή ως ομάδα. Γι’ αυτό τον λόγο συμφωνήθηκε μια επίσκεψη κάθε μήνα για έξι διαδοχικούς μήνες κατά τη νύχτα της πανσελήνου στην Ακρόπολη που θεωρείται τόπος ενεργειακός και που προσδοκάται να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου. Μετά τις πρώτες επισκέψεις η παρέα σκορπίζει και απομένει μόνο ένα ερωτικό ζευγάρι, ο Στράτης και η Σαλώμη- Μπίλιω. Αλλά και μια άλλη γυναίκα, η Λάλα, που λειτουργεί ως τρίτο πρόσωπο στη σχέση των δυο και στην οποία αφήνεται ο Στράτης μετά τον χαμό της Σαλώμης- Μπίλιως. Ο Στράτης, ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος, έχει έρθει πρόσφατα στην Ελλάδα μετά από σπουδές στο εξωτερικό και βρίσκεται σε μια γενικότερη κατάσταση αναζήτησης και σε υπαρξιακό αδιέξοδο. Η ερωτική σχέση του με τη Σαλώμη- Μπίλιω θα τον μεταμορφώσει και η Λάλα αργότερα θα τον ολοκληρώσει ποιητικά και προσωπικά. Όλα αυτά στη σκιά του ιερού βράχου κάτω από το άπλετο φως της πανσελήνου που θα οδηγήσει στην τελική κάθαρση.

Το μυθιστόρημα αποτελείται από έξι κεφάλαια που το καθένα αφηγείται κατά κύριο λόγο τα γεγονότα των έξι νυχτερινών επισκέψεων στη Ακρόπολη. Υπάρχουν δυο αφηγητές: ο τριτοπρόσωπος παντογνώστης αφηγητής που αναλαμβάνει την αφήγηση των γεγονότων και ο πρωτοπρόσωπος Στράτης όταν καταγράφει στο ημερολόγιο σκέψεις του , ποιητικές εμπνεύσεις και στίχους. Έχουμε, λοιπόν, εναλλαγή των δύο αφηγητών με την ημερολογιακή γραφή να κυριαρχεί και να διασπά την γραμμική αφήγηση παρεμβάλλοντας επιστολές, στίχους αλλά και περιγραφή ονείρων.

Ο Γ. Σεφέρης ακολουθώντας τη τεχνική του pastiche δημιουργεί μια συνύπαρξη διαφόρων λογοτεχνικών ειδών αποδίδοντας άψογα την ατμόσφαιρα του κατακερματισμού που επιδιώκει και ταυτόχρονα υπακούοντας στη λογική του μοντερνισμού που πρεσβεύει τη συνειρμική γραφή. Οι επιστολές ενώνουν το παρελθόν με το παρόν, παρέχουν πληροφορίες και δραστηριοποιούν τη μνήμη. Το ημερολόγιο συνδέει τα εξωτερικά γεγονότα με τον τρόπο που τα βιώνει το υποκείμενο και οι παρεμβαλλόμενοι στίχοι δείχνουν συνήθως την αγωνία της σύνθεσής τους και την άβυσσο της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Συνάμα δίνεται η ευκαιρία επικοινωνίας με έργα άλλων δημιουργών και η ενσωμάτωση αποσπασμάτων τους στο ημερολόγιο του ήρωα. Απ΄την άλλη η περιγραφή των ονείρων δημιουργεί επιπλέον ένα θολό τοπίο, μια ονειρική κατάσταση, μες την οποία υπνοβατούν οι ήρωες. Πρόκειται για μια πόρτα ανοιχτή ανάμεσα στα βιώματα και στην ποιητική σύλληψη τους. Άλλωστε για τον Σεφέρη ζωή και έργο είναι άμεσα συνδεδεμένα, όπως ακριβώς φαίνεται να ισχύει και για τον Στράτη στο μυθιστόρημα, ο οποίος εμφανώς αποτελεί προσωπείο του ποιητή.

 

ΠΡΟΣΩΠΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΕΙΑ :

 

[ - Εσείς γράφετε, νομίζω, τι γράφετε;

- Θα ήθελα να γράψω ποιήματα και δοκίμια, είπε σιγά σα να του είχαν φερθεί αδιάκριτα.

- Μα ποιος ασχολείται με ποιήματα, τώρα. Τη θέση της ποίησης την έχει πάρει το μυθιστόρημα. Αυτό δεν το δοκιμάσατε;

- Το δοκίμασα, αλλά νομίζω πως δεν ξέρω να διηγηθώ. Ακόμα χειρότερο, δεν μπορώ να περιγράψω.]

 

Το παραπάνω απόσπασμα αποτελεί τμήμα διαλόγου ανάμεσα στον Στράτη και τη Μαριγώ όπου ο πρώτος παραδέχεται την επιθυμία του να γράψει ποίηση αλλά και την αδυναμία του συγχρόνως να παράγει μυθοπλαστικό λόγο. Είναι προφανές – όχι μόνο απ΄τα παραπάνω αλλά και από τη συνολική παρουσία των ήρωα Στράτη μέσα στο έργο - ότι λειτουργεί ως προσωπείο του ποιητή. Τα βιογραφικά στοιχεία, όπως η επιστροφή από σπουδές στο εξωτερικό, η ποιητική ιδιότητα , το υπαρξιακό αδιέξοδο, η καταγωγή απ΄τη Σμύρνη, συμβάλλουν στη σύζευξη του μυθιστορηματικού προσώπου με το αληθινό του ποιητή. Άλλωστε το όνομα «Στράτης» θυμίζει στράτα, εκστρατεία και αντιστοιχεί με το επίθετο του Γ.Σεφέρη (sefer στα τούρκικα σημαίνει εκστρατεία ή απλώς ταξίδι).Αλλά και όλα τα άλλα πρόσωπα του έργου - που σκόπιμα είναι χαρακτήρες ανολοκλήρωτοι επιτείνοντας την έννοια του κατακερματισμού, η οποία αποτελεί βασική ιδέα του έργου- λειτουργούν επίσης σαν προσωπεία του ποιητή σα να έσπασε το «εγώ» του σε κομμάτια που πασχίζουν να ενωθούν ξανά. Εξάλλου η μη συγκρότηση ολοκληρωμένων χαρακτήρων είναι αίτημα του μοντερνισμού.

Σχετικά με τον κεντρικό ήρωα Στράτη μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι εμφανίζεται και σε ποιήματα του Γ. Σεφέρη πρώτα ως Στράτης και έπειτα ως Στράτης Θαλασσινός (στα 1931). Η πρώτη εμφάνιση όμως του Στράτη μετά την επιστροφή του ποιητή στην Ελλάδα (γιατί έχει προηγηθεί αναφορά του στο «Απέραντο Σκάκι της Κονκόρντας») γίνεται σε τούτο εδώ το μυθιστόρημα ενώ επανεμφανίζεται αργότερα και στις Συλλογές «Τετράδιο Γυμνασμάτων » και «Ημερολόγιο Καταστρώματος Β’». Διατρέχει πάντως όλο το ποιητικό και πεζογραφικό έργο του Γ. Σεφέρη για περίπου τριάντα χρόνια έως και την τελευταία αναφορά το 1956 οπότε και εγκαταλείπεται απ΄τον ποιητή που έχει πλέον ωριμάσει ποιητικά. Συνήθως αποτελεί τη δεύτερη αφηγηματική φωνή, το πρόσωπο που βλέπει τον εαυτό του να δρα, και παραπέμπει σε διχασμό του υποκειμένου.

 

Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ Γ. ΣΕΦΕΡΗ

 

Το μυθιστόρημα «Έξι Νύχτες στην Ακρόπολη» αναδεικνύει τον κατακερματισμό που βιώνει το υποκείμενο αλλά και την αποδιοργάνωση του συνόλου. Ξεκινά από τον κεντρικό ήρωα Στράτη που αδυνατεί να προσαρμοστεί στη ζωή της Αθήνας προσπαθώντας εναγωνίως να ανακαλύψει τον εαυτό του ενώ μέχρι τότε είναι χαμένος σε ιδέες διάφορες και ίσως αντιφατικές μεταξύ τους, επεκτείνεται στο επίπεδο της παρέας όπου οι επιμέρους μονάδες επιδιώκουν τη σύγκλιση που τελικά δεν πετυχαίνουν και έπειτα κορυφώνεται σε επίπεδο έθνους που τελεί υπό ανασυγκρότηση πασχίζοντας να βρει την ταυτότητά του και να σταθεί στα πόδια του.

dokimio1_bΈχει προηγηθεί ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η έλευση των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική καταστροφή. Μέσα στο έργο γίνεται αναφορά στη δικτατορία του Πάγκαλου. Η πρωτεύουσα Αθήνα παραμένει μια αναπτυσσόμενη πόλη όπου συρρέουν κάτοικοι της επαρχίας για να κυνηγήσουν το όνειρό τους και όπου έρχονται τελικά αντιμέτωποι με την αποτυχία και την απογοήτευση. Σημασία έχει εδώ να πούμε ότι ο Γ. Σεφέρης παρουσιάζει την επαρχία ως χώρο κάθαρσης και ως αυθεντική εν τέλει Ελλάδα που διατηρεί ακόμη την αλήθεια και την αγνότητά της ενώ ο αστικός χώρος είναι χαμηλής ποιότητας. Οι πολιτικοί περιφέρονται φλυαρώντας και δημαγωγούν κατ΄εξακολούθηση, ο κόσμος είναι οργισμένος, η χώρα αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα που επιτείνονται λόγω της άφιξης των προσφύγων, υπάρχει μια υποτυπώδης τεχνολογική πρόοδος , τα λαϊκά συνθήματα στους δρόμους δείχνουν το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο του λαού (είναι γνωστή η αγωνία του ποιητή για την ελληνική γλώσσα), η ποίηση και γενικότερα η πνευματική ζωή βρίσκεται στα χέρια ανθρώπων επηρμένων ή που δεν μπορούν να συλλάβουν το βάθος των πραγμάτων. Μέσα στο κλίμα αυτό η Ακρόπολη στέκεται ψηλά ως σύμβολο της παλιάς ένδοξης Ελλάδας που διατηρεί ακόμη την αίγλη και τη μεγαλοπρέπεια της ενώνοντας το παρόν με το παρελθόν ώστε να απομένει ο μόνος τόπος κάθαρσης του ατόμου και του συνόλου.

Ενώ όμως το μυθιστόρημα θέτει το αίτημα της συνοχής σε διάφορα επίπεδα, δεν κατορθώνει να το πετύχει. Η συνοχή της παρέας από ένα σημείο της αφήγησης και μετά μπαίνει σε δεύτερη μοίρα και τη θέση του καταλαμβάνουν οι προσωπικές ιστορίες των ηρώων. Ακόμη και ο κεντρικός ήρωας στο τέλος χάνει την ισορροπία του και θρυμματίζεται.

Αξιοπρόσεκτος είναι ο τρόπος που λειτουργεί ο χρόνος στο μυθιστόρημα. Η υπόθεση αφορά χρονικό διάστημα έξι μηνών (Απρίλιος- Σεπτέμβρης ) αλλά το έργο επικεντρώνεται σε γεγονότα ημερών –όπως ακριβώς δείχνουν και οι τίτλοι των κεφαλαίων- ή και ωρών ακόμη ενώ άλλες μέρες και χρονικές περίοδοι αποσιωπώνται. Η διαστολή και η συστολή του αφηγηματικού χρόνου δημιουργεί την εντύπωση ότι οι μέρες κυλούν αργά και βασανιστικά, μονότονα και απελπιστικά. Ότι είναι σκόρπιες και ασύνδετες σαν και τα πρόσωπα που περιφέρουν τη μοναξιά τους στο στείρο αστικό τοπίο.

 

ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΔΥΟ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

 

Οι «Έξι Νύχτες στην Ακρόπολη» είναι ένα έργο πολύ τολμηρό για την εποχή του, όχι μόνο για τις άκρως ερωτικές του σκηνές με αποκορύφωμα την ομοφυλοφιλική συνεύρεση δύο γυναικών, την οποία ο ήρωας Στράτης παρακολουθεί από το ανοιχτό παράθυρο αλλά και επειδή εισήγαγε στη Ελλάδα το μοντερνιστικό νεωτερικό μυθιστόρημα πολύ πριν τις «Δύσκολες Νύχτες» της Μέλπως Αξιώτη (1938) και πρόλαβε εξελίξεις στον χώρο της γραφής που θα καταστούν ευκρινέστερες από τη δεκαετία του ‘ 60 και μετά.

Στην εξέλιξη του έργου κεντρική θέση έχει η ερωτική σχέση του πρωταγωνιστή με τη Σαλώμη. Η σχέση αυτή τον βγάζει από το τέλμα, στο οποίο έχει υποπέσει κατά την επιστροφή του στην πατρίδα και λειτουργεί λυτρωτικά και σε προσωπικό και σε ποιητικό επίπεδο. Σύντομα η Σαλώμη του αποκαλύπτει πως το πραγματικό της όνομα είναι Μπίλιω και τον καλεί να ΄ρθει στο νησί της όπου ο Στράτης έρχεται σε επαφή με αυθεντικούς ανθρώπους και αρχίζει να πιστεύει ότι το μέλλον της Ελλάδας είναι η επαρχία της. Έπειτα ξαφνικά η Μπίλιω πεθαίνει και ο ήρωας έρχεται πιο κοντά με τη Λάλα . Ο Στράτης βιώνει διαρκώς μια εξωτερική και εσωτερική μεταμόρφωση: της Σαλώμης σε Μπίλιω και της Σαλώμης- Μπίλιως σε Λάλα. Κάθε βήμα πιο πέρα τον οδηγεί σε μια νέα θέαση των πραγμάτων.

Οι δυο αυτές γυναίκες λειτουργούν για τον Στράτη ως οδηγοί προς την ολοκλήρωση σε διάφορα επίπεδα: υπαρξιακή, ερωτική και ποιητική. Ο έρωτας του με τη Σαλώμη- Μπίλιω ολοκληρώνεται ένα μεσημέρι που ο ήλιος λούζει τα μάρμαρα της Ακρόπολης και στην τελευταία επίσης σκηνή του έργου με τη Λάλα ο ήρωας αντικρίζει το δυνατό φως του ηλίου. Με την αντικατάσταση της σελήνης από τον ήλιο ο Γ. Σεφέρης υπαινίσσεται την ποιητική του απομάκρυνση από τον συμβολισμό και την προσέγγιση του μοντερνισμού. Το μυθιστόρημα τελειώνει με τα ακόλουθα:

[ Ήταν μπροστά μου, εκεί, μια τέτοια φλόγα. Το μυαλό πάλευε να μάθει αν ήμουν κι εγώ μαζί μ΄αυτά που έβλεπα. Πόνεσα δυνατά κι ο πόνος απλώθηκε σ΄όλο μου το κορμί, είπα με σκίζουν. Τότες ένιωσα μιαν αστραπή να κόβει τον καιρό σαν ένα μεγάλο φίδι, μονοκόμματα. {...} Είδα έναν άνθρωπο ν’ ανασταίνεται μέσα από τον κόρφο των μαρμάρων.]

 

Η ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

 

Ο Γ. Σεφέρης αρνήθηκε πεισματικά να εκδώσει, όσο ζούσε, το μοναδικό του ολοκληρωμένο μυθιστόρημα είτε επειδή αισθανόταν περισσότερο τον εαυτό του ποιητή παρά μυθιστοριογράφο είτε επειδή θεωρούσε πως το τολμηρό αυτό έργο θα κατέστρεφε τη δημόσια εικόνα του. Εξάλλου το μυθιστόρημα έχει πολλές αδυναμίες, όπως τα λόγια που τοποθετούνται αστήρικτα πολλές φορές στο στόμα των ηρώων, το απότομο του τέλος, ο ποιητικός και υπαινικτικός λόγος, η διάσπαση της ενότητάς του με την παρεμβολή αποσπασμάτων ημερολογίου, επιστολών και στίχων, γεγονός που συντέλεσε και στη ψυχρή υποδοχή του από τους κριτικούς που επεσήμαναν την αδυναμία του έργου να πλησιάσει αυτό που ονομάζουμε μυθιστορηματικό.

Παρολαυτά το έργο θεωρείται σημαντικό, ακόμη και σαράντα χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση το 1974. Πρόκειται για το έργο ενός μεγάλου ποιητή που αποπειράθηκε στο ξεκίνημά του να δοκιμάσει τις δυνάμεις του στο μυθιστόρημα. Δεν πρέπει να παραβλέπουμε επίσης ότι η πραγματική ζωή και οι εμπειρίες του ποιητή συμπλέουν με το ποιητικό του έργο και αυτό ακριβώς αποδεικνύει το εν λόγω μυθιστόρημα. Επιπλέον, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, αποτελεί χρονολογικά πρώτο δείγμα γραφής μοντερνιστικού μυθιστορήματος στην Ελλάδα που καταργεί τις συμβάσεις του ρεαλισμού, σπάει το φράγμα της ευθύγραμμης αυστηρής αφήγησης και αναδεικνύει τη συνειρμική γραφή, τον εσωτερικό μονόλογο, το υπαρξιακό κενό των ηρώων, το κομμάτιασμα των προσώπων, τη ρευστότητα της αφήγησης και της ζωής.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Για τον σύγχρονο αναγνώστη, βέβαια, οι «Έξι Νύχτες στην Ακρόπολη» της Αθήνας του 1926 μπορούν να αποβούν ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσες, αν θελήσει να δει κανείς μέσα απ΄τα μάτια του σπουδαίου ποιητή. Καθώς ο γύρω κόσμος γίνεται βίωμα και ημερολογιακή καταγραφή και ο ποιητής πασχίζει αγωνιωδώς να υφάνει με λέξεις αυτό που θέλει να φωνάξει η ψυχή.

 

ΑΝΤΛΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ:

 

-«Ο Στράτης (Θαλασσινός) στο έργο του Γιώργου Σεφέρη: Η αναζήτηση μιας ελληνικής ταυτότητας», Ειρήνη Παπακυριακού

-«Μια φαντασμαγορία της ζωής στην πόλη της Αθήνας: Έξι νύχτες στην Ακρόπολη- Γιώργος Σεφέρης», Θοδωρής Χιώτης

-«Γιώργος Σεφέρης: Έξι Νύχτες στην Ακρόπολη: Η σκοτεινή πλευρά του ποιητή», του Ζ. Δ. Αϊναλή

 

 

_

γράφει η Μαίρη Μαργαρίτη

Επιμέλεια κειμένου

Υποβολή σχολίου

Ακολουθήστε μας!

Follows

Ημερολόγιο 2018 – Πρόσκληση

Εγγραφείτε στο newsletter

Εκδηλώσεις

Φόρτωση περισσότερων

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!