Πολυξένη Βακιρλή
Γαβριηλίδης
ISBN: 978-960-576-393-0

Όπως αποδείχθηκε από την έως τώρα παραγωγή της ποίησης της αγανάκτησης η κρίση και η ποίηση είναι κάθε άλλο παρά δύο άσχετες έννοιες, καθώς και οι δύο έχουν μία αποκαλυπτική (disclosive) λειτουργία, μια και ωθούν τον αναγνώστη στον αναστοχασμό της ύπαρξής του, των αλλαγών της κοινωνίας και του βίου του βλέποντας πια την κοινότητα που τον περιβάλλει μέσα από ένα ατομικό πρίσμα παθών, ονείρων και στόχων.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο εντάσσεται η ποιητική συλλογή της Πολυξένης Βακιρλή-Γιαννακοπούλου «μικρό αλώνι» (Γαβριηλίδης, 2015) με πολύστιχα και μέσης έκτασης υπαρξιακά ποιήματα με κέντρο αναφοράς τον άνθρωπο.

Στις συνθέσεις της η ποιήτρια εκθέτει υπαρξιακές αγωνίες για το χρόνο που περνά και το βάρος της ηλικίας, τις δυσκολίες της ζωής και το ευμετάβολο του ανθρώπινου βίου (Μικρό αλώνι, Η σβούρα, Ζωή όπως θάλασσα, Γαλαξίες, Είπες, Εραστής του τυχαίου, Η φειδώ του χρόνου, Η ζωή παίρνει διαστάσεις, Ηγέτες της ειρήνης, Με τα κιάλια, Καθρέφτης της ψυχής, Μοναχικός λυράρης, Ο χορός της αθανασίας, Στα χνάρια της αλήθειας, Ταξιδιώτης της ερήμου, Χειμώνας στην αυλή μου, Στροφή, Τριήμερα, Στο τζάκι, Όλοι μαζί, Μετ’ επιστροφής, Συμβιβάσου, Ελπίδες, Ανθοδέσμες, Αφήστε τους νεκρούς, Υπό σκέψη).

Δεν είναι λίγες όμως οι συνθέσεις με άμεση κοινωνική αναφορά για τον πόλεμο και την ειρήνη ή τους πρόσφυγες, την πολιτική εκμετάλλευση της αρχαιομανίας και της προγονικής δόξας, την πορνεία και την συνθηματολογική γλώσσα (Ο άστεγος, Ναυαγός, Όλα ίδια, Τα παιδιά του πολέμου, Φιμωμένη κραυγή, Παζάρια). Ωστόσο, υπάρχουν και ποιήματα που μάλλον θα χαρακτηρίζονταν κοινωνιοϋπαρξιακά ακριβώς λόγω της κοινωνικής αφετηρίας ή της κοινοτικής αναφοράς τους με υπαρξιακή χροιά για τα χαμένα όνειρα ή την προσφυγιά (Καθένας στην εποχή του, Κλέφτης ονείρων, Μηδενικό, Ζητιάνος του απείρου, Στη σκοτεινή πλευρά του ήλιου, Το όνειρο, Μετακομίζω, Φώτα αυλαίας).

Η πλούσια γλώσσα της αποφεύγει το βερμπαλισμό, παρά ορισμένες υπερβολές στην έκφραση («…ψάχνει απεγνωσμένα να βρει… μια δροσοσταλίδα για να δεξιψάσει την ατέλειωτη δίψα…») που εκφράζουν ακριβώς την υπερβολή της εποχής μας. Εκμεταλλεύεται τη δυναμική των επιθέτων εμπλουτίζοντας την εικαστική εκφραστικότητα. Οι επιθετικοί προσδιορισμοί προσδίδουν μία ένταση στο αναδυόμενο συναίσθημα προσδίδοντας, ταυτόχρονα, μία τραγικότητα στις συνθέσεις.

Ταυτόχρονα διακρίνεται μία ποικιλία στα ποιητικά υποκείμενα. Το α΄ ενικό μέσα από την αυτοαναφορικότητα αποτελεί ένα εκφραστικό τέχνασμα που προσφέρει αμεσότητα και λειτουργεί ως μία φενάκη εξομολόγηση στον αναγνώστη. Μάλιστα η εφήμερη πρωτοενική εξομολόγηση και η δευτεροενική διδακτική γραφή έρχονται σε μια ενδιαφέρουσα χρονική αντίθεση με το συχνό αρχαιοελληνικό/μυθολογικό στοιχείο που εμπλουτίζει τις συνθέσεις της.

Στην πραγματικότητα η αυτοαναφορικότητα τούτη ακολουθεί μία μακρά μεταπολεμική παράδοση που καθιερώθηκε υπό το βάρος των απωλειών του πολέμου, του καταναλωτισμού και της ραγδαίας αλλαγής του τρόπου ζωής απέκτησε όλο και περισσότερο υπαρξιακά χαρακτηριστικά. Σε μία περίοδο κρίσης η ποίηση λογικό ήταν να διατηρήσει τα υπαρξιακά χαρακτηριστικά του παρελθόντος, εμπλουτισμένα ωστόσο με κοινωνικές παραστάσεις και περιγραφές ανοιχτού χώρου (σε αντίθεση με το παρελθόν). Έτσι, συχνό φαινόμενο είναι και η αυτοαναφορικότητα, η οποία ήδη χαράχτηκε ως εκφραστική οδός από την αρχαιότητα (Σαπφώ), ενώ είναι συνήθης στη μεταπολεμική ποίηση (Λειβαδίτης, Εγγονόπουλος, Σεφέρης, Πατρίκιος, Αναγνωστάκης).

Ορισμένα δε ποιήματα διατηρούν έναν ελαφρύ αλληγορικό χαρακτήρα παρά την απλότητα του ύφους και της γλώσσας. Με επιρροές από το υπαρξιακό περιεχόμενο της γενιάς του ’70, αλλά με σύγχρονη στιχουργική, δίχως πειραματισμούς, κινείται εικαστικά στον ανοιχτό χώρο. Παρά το μελαγχολικό -και συχνά απαισιόδοξο- ύφος, το ποιητικό κάδρο της Βακιρλή είναι φωτεινό.

Οι συχνές εικόνες φύσης (ουρανός, ήλιος, πουλιά κλπ) δίνουν μία ρομαντική νότα στο “μουντό” συναίσθημα καθιστώντας το ελαφρύτερο. Η εικονοπλασία της στηρίζεται στη συνειρμική σύνδεσή τους και στο στιχουργικό ρυθμό αισθητοποιώντας το υπαρξιακό μήνυμα· άλλοτε αποτελούν την αφορμή (ένα γεγονός ίσως ή μια εικόνα) ώστε να προχωρήσει η δημιουργός στην έκθεση κάποιου υπαρξιακού ή κοινωνικού προβληματισμού.

Η αυτοαναφορικότητα, που έχει κατηγορηθεί για την “ποιητική παρακμή” (πάντα κάποιοι αναζητούν διακαώς την ποιητική παρακμή της εποχής τους!), αποτελεί μία εκφραστική οδό ακόμα και για την πολιτική ή την κοινωνική ποίηση. Αν και το περιεχόμενο διαφέρει κάθε φορά, δημιουργεί -λόγω του α΄ ενικού προσώπου- ένα ασφαλές περιβάλλον αμεσότητας και ευθύτητας στον ποιητικό λόγο ώστε ο αυτοαναφορικός λόγος γίνεται η νεκρώσιμη ακολουθία της συμβολικής γλώσσας στην ποίηση.