Υπερρεαλιστικός αιφνιδιασμός στη πεζότητα της λογικής

22.10.2015

Αθηνά Τιτάκη
Μανδραγόρας
ISBN: 978-960-9476-69-0

Ο υπερρεαλισμός είναι η καλλιτεχνική τάση με τις βαθύτερες επιδράσεις στη λογοτεχνία[1], ένα ρεύμα του οποίου οι επιρροές είναι αισθητές -λιγότερο ή περισσότερο- στα περισσότερα λογοτεχνικά έργα. Καμία άλλη καλλιτεχνική τάση δεν επηρέασε την τέχνη τόσες δεκαετίες μετά την πρώτη της εμφάνιση. Και σήμερα ακόμα ο υπερρεαλισμός λειτουργεί ως αντίδοτο στην απολυτότητα του σκληρού ρεαλισμού, αντιδρά στην κυριαρχία του ρασιοναλισμού μέσα από την έμπρακτη αποδόμηση της λογικής.

Μέσα από τον "παραλογισμό" του αναδεικνύει την ουσία των συναισθημάτων και του ψυχισμού. Αν και στη μεταμοντέρνα ποίηση, και δη στην ποίηση της αγανάκτησης, ο σουρεαλισμός φαίνεται να επιβιώνει μέσα από τη δυναμική εικονοπλασία, στην ποίηση της Αθηνάς Τιτάκη («Κατόπιν Αιφνιδιασμού», Μανδραγόρας, 2014) ξεπερνά τον εικαστικό νεοϋπερρεαλισμό. 

Η ποιήτρια μεταχειρίζεται το σουρεαλιστικό στίχο ως ένα όπλο αντιτασσόμενη στη δεσποτεία του ορθού λόγου και την -προπαγανδιστική- εργαλειοποίησή του στη σύγχρονη κοινωνία. Αντιμάχεται την επιβαλλόμενη "πολιτική ορθότητα" και την "αστική αβρότητα". Άλλωστε, η υπερρεαλιστική γλώσσα μέσα από τον "παραλογισμό" της μπορεί να εξεταστεί ως μία «ειρωνική γλώσσα που παράγει τη συγ-κίνηση του αναγνώστη διά της έκπληξης, του σοκ που προκαλούν στην έλλογη συνήθειά του οι παράτολμοι συνδυασμοί και οι ελεύθεροι συνειρμοί (τους οποίους είναι ελεύθερος να εκλάβει κατά το δοκούν). Η ειρωνική γλώσσα του υπερρεαλισμού θα μπορούσε, μάλιστα, να θεωρηθεί εξίσου δραστική ως προς την κινητοποίηση της συγκίνησης του αναγνώστη και την άσκηση της "ποιητικής νοημοσύνης"[2]». 

Και αυτόν ακριβώς τον ποιητικό "παραλογισμό" υπηρετεί και η κρυπτικότητα της ποιητικής της Τιτάκη. Ακολουθώντας το σουρεάλ πρότυπο, οι συνθέσεις της είναι "ανοιχτές" σε πολλές ερμηνείες, μια και το μήνυμα δεν ξεδιπλώνεται στον αναγνώστη. Έτσι όμως συντηρείται και η θεολογικής έμπνευσης αντίληψη περί του απόλυτου υποκειμενισμού στην ποίηση/τέχνη που κατακλύζει την κριτική· μία αντίληψη τελικά που υποβαθμίζει το ίδιο το έργο σε μία ευκαιριακή -καταναλωτικής λογικής- δοξασία. 

Η εικονοπλασία των συνθέσεων της συλλογής ξεφεύγει από τη μεταμοντέρνα συνειρμική εικαστική αντίληψη. Οι εικόνες της αποτυπώνεται σε έναν πλούσιο γλωσσικά καμβά, ενώ η υπαρξιακή αναζήτηση συμπλέκεται με κοινωνικές εικόνες ή αναφορές (μετανάστευση, γάμος, τσίρκο, άστεγοι, κυνήγι, αστικές οδοί και τοπία, θέατρο...) 

Συχνά πρόκειται για θολές εικόνες με έμφαση σε δευτερεύοντα σημεία ή αντικείμενα του χώρου, όπου -με έναν "κινηματογραφικό" τρόπο- το φόντο εμφανίζεται σε πρώτο πλάνο. Αποφεύγεται κάθε αναφορά σε χρώματα∙ απουσιάζουν λέξεις που συνειρμικά προσδίδουν χρώμα, όπως και αντικείμενα που διατηρούν μόνιμη χρωματική απόδοση. Έτσι, στην ουσία εντείνεται αισθητικά η απουσία διαύγειας στο ποιητικό κάδρο και αισθητοποιείται η υπαρξιακή αγωνία αποξενωμένη από το άχρωμο -κι ενίοτε μουντό- περιβάλλον. 

Στα έργα που ανθολογούνται διακρίνεται μία πληθώρα ποιητικών υποκειμένων. Το β΄ ενικό άλλοτε απευθύνεται στον αναγνώστη ζωντανεύοντας τις συνθέσεις με την παραστατικότητα ενός φενάκη διαλόγου, ενώ άλλες φορές είναι αοριστολογικό ταυτιζόμενο με το γ΄ αφηγηματικό πρόσωπο. Άλλωστε, το αφηγηματικό ύφος κυριαρχεί. 

Η ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη "κατάστιχα" στο cosmotebooks ή το myebooks.gr

Ωστόσο, το πιο χαρακτηριστικό της στιχουργικής της Τιτάκη είναι ο ξεχωριστός ρυθμός στο στίχο, που δε στηρίζεται σε κάποια μετρική δομή ή συνεκφωνήσεις φθόγγων, αλλά στην ολοκλήρωση των φράσεων μέσα από μία θραυσματική δομή. Με λόγο απέριττο, περιορίζοντας τη χρήση ακόμα και των άρθρων, προσφέρει μία ιδιαίτερη δυναμική στο στίχο της. 

Ας μη λησμονούμε πως ο υπερρεαλισμός στόχευε -και στοχεύει- στη ριζική αμφισβήτηση των κυρίαρχων αισθητικών αντιλήψεων, των δομών, θεσμών, αξιών του αστικού κόσμου και στη συγκρότηση νέων μορφών κουλτούρας προάγοντας την αξία του Ανθρώπου. Δίνει μία ορμή και βάθος στις κατακτήσεις της ποίησης θέτοντάς την κάθε φορά σε μία νέα κοίτη. 

Και η ποιητική της Τιτάκη απελευθερώνει το ρομαντισμό και τις υπαρξιακές αναζητήσεις του ανθρώπου και τις σχέσεις του με τη φύση και την κοινωνία, το έλλογο-ρεαλιστικό και τη φαντασία-ασυνείδητο μέσα από τη συναισθηματική αλληλουχία εικόνων και λέξεων και την ποιητική ευαισθησία. 

_________________
[1] βλ. τον μεταπολεμικό συμβολισμό και το μετασυμβολισμό, το νεοϋπερρεαλισμό και τον μεταϋπερρεαλισμό έως και σήμερα. 
[2] Αφροδίτη Αθανασοπούλου, Ο Υπερρεαλισμός από σημερινή σκοπιά, Δέντρο, τχ. 165-166 (φθινόπ. 2008).

Κράτα το

Ακολουθήστε μας

Ο χρόνος κι ο καιρός

Ο χρόνος κι ο καιρός

Πέρασε τώρα ο καιρός να μην φοβάσαι κι αυτό το μούδιασμα  του πόνου που θυμάσαι μια ζάλη είναι, π’ αντιστέκεται στην σκέψη   Πέρασε τώρα ο καιρός να μην γκρινιάξεις τον εαυτό σου ερειπωμένο να κοιτάξεις αν χρειαστεί, δωσ’ του μια ανάμνηση να παίξει   Γιατί...

Acqua

Acqua

Η θάλασσα σκοπός γι’ αυτούς που δεν φοβούνται Ν’ αγγίξουν τον βυθό κι ας μην ξαναγυρίσουν Στην έρημη ακτή τα πάντα λησμονιούνται  Ο βράχος πάπλωμα σκληρό Η άμμος το σεντόνι  Αέρας που σφυρά στ’ αυτιά Τις σκέψεις σου σαρώνει  Οι γλάροι που πετούν ψηλά Τα κύματα κοιτάνε...

Οι ερωτήσεις που θα αλλάξουν τον κόσμο, του Αντώνη Ζαρίντα

Οι ερωτήσεις που θα αλλάξουν τον κόσμο, του Αντώνη Ζαρίντα

Η Κοσμόπολη, μια πόλη με πολλούς ανθρώπους και πολλά καλώδια που τους ένωναν όλους κινδυνεύει να βυθιστεί. Οι κάτοικοί της περνούν καθημερινά ατέλειωτες ώρες με τα κινητά τους και την τηλεόραση. Έτσι η Κοσμόπολη θα βουλιάξει από το βάρος των πληροφοριών! Υπάρχει άραγε...

Ο κοσμικός ταξιδιώτης

Ο κοσμικός ταξιδιώτης

Στο στέρφο αμπέλι φύσηξε κρύος ο βοριάς, την ώρα του φωτός της τελευταίας αχτίδας. Ματιά υγρή, από ταξίδι, θαρρώ, πως έρχεται μακρύ,  ξανθή˙ στο χρώμα της σταφίδας.   Ο ξένος ψάχνει για μια γη, στάση να κάνει… λίγη θαλπωρή…  Της ιστορίας το κουβάρι του σα...

Monty

Monty

Εγώ που σ' αγαπώ σου υπόσχομαι να τρέξω αν τύχει και προσέξω πως έχεις πληγωθεί Κι η γη κι ο ουρανός δεν θα 'χουν σημασία θα ‘ναι χωρίς αξία μάρτυς μου ο Θεός   Εγώ που σ' αγαπώ αν χρειαστεί θα διώξω του ουρανού το τόξο το φως θα παραβγώ Σε μια σταλαγματιά θα...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Monty

Monty

Εγώ που σ' αγαπώ σου υπόσχομαι να τρέξω αν τύχει και προσέξω πως έχεις πληγωθεί Κι η γη κι ο ουρανός δεν θα 'χουν σημασία θα ‘ναι χωρίς αξία μάρτυς μου ο Θεός   Εγώ που σ' αγαπώ αν χρειαστεί θα διώξω του ουρανού το τόξο το φως θα παραβγώ Σε μια σταλαγματιά θα...

Σοβόφ 1: Ο κινούμενος ήλιος, της Λέττας Βασιλείου

Σοβόφ 1: Ο κινούμενος ήλιος, της Λέττας Βασιλείου

Ένα αλληγορικό, δυνατό, ανατρεπτικό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας, αρκετά διαφορετικό από όλα όσα έχω διαβάσει ως τώρα. Ένα κείμενο-ύμνος για τη φιλία, την επανάσταση που φέρνουν στο μυαλό το διάβασμα και η ψυχαγωγία και ταυτόχρονα μια αστυνομικής υφής πλοκή που...

Πέρνα με

Πέρνα με

Πέρνα με. Μη με κοιτάς στη διαδρομή  και μην χρεώσεις τη βροχή στον ουρανό. Το ξέρουμε και οι δυο πως και την πιο μικρή ψιχάλα  την έφεραν τα μάτια μας όταν συνειδητά αλλάξαμε πορείες.   Πέρνα με, μα μην προπορευτείς. Θυμήθηκα τα χρόνια μας. Νέα ανάσα. Ξημέρωμα...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου