Φωκίων μου… αγαπημένε μου!… (κριτική παρουσίαση)

10.01.2014

Φωκίων αγαπημένε μου Φωκίων

Πρόσφατα ήρθε στο χέρι μου το εξαιρετικό βιβλίο της Αθηνάς Μαραβέγια “Φωκίων μου… αγαπημένε μου!…”. Η αλήθεια είναι το βιβλίο δεν το γνώριζα, δεν έπεσε στην αντίληψή μου, ίσως και λόγω της εποχής που εκδόθηκε (2001) που δεν παρακολουθούσα την ελληνική λογοτεχνία, πόσο μάλλον τη σύγχρονη παραγωγή.

Το μυθιστόρημα περιδιαβαίνει τις δεκαετίες της ελληνικής μετανάστευσης στην Αφρική και με τρόπο εύληπτο καταδεικνύει οιονεί σημειώσεων τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι Έλληνες ήδη από τη δεκαετία του '20 στην Αιθιοπία. Βάσανα, κακουχίες, αγωνίες, πόλεμοι, σχέσεις με την πατρίδα και την ακμάζουσα αιθιοπική ελληνική παροικία καταγράφονται σε ένα βιβλίο 360 σελίδων.

Στην ουσία το βιβλίο διατρέχει το αφρικανικό μεταναστευτικό ρεύμα καθόλη τη διάρκεια του Κ΄ αιώνα. Ο Φωκίων, ο Βασίλης, η Μαρία, η κυρα-Αθηνά και η κυρα-Ελένη θα μπορούσε ο καθένας που βίωσε την ξενιτιά επί δεκαετίες. Από την πάμφτωχη Κεφαλονιά του 1920 στην μεσοπολεμική και άμεσα μεταπολεμική Αιθιοπία και από την Αιθιοπία πίσω στην Ελλάδα και την Κεφαλλονιά για ένα νέο ξεκίνημα.

Όταν το βιβλίο τελειώνει η ζωή του Φωκίωνα ζωντανεύει στη μνήμη γιατί ένας τέτοιος βίος είναι μάθημα ζωής για τον αναγνώστη. Επιλέγει στην αρχή της ζωής του να προκόψει με τις δικές του δυνάμεις και μένει πιστός στην επιλογή του ως το τέλος. Και το κάνει με κέφι, επιμονή, μεθοδικότητα και χιούμορ. Ένα χιούμορ που προσφέρει η συγγραφέας –οιονεί βιογράφος- αβίαστα, πηγαία. Αξιαγάπητος ο Φωκίων είτε μιλάει τις διαλέκτους της Ανατολικής Αφρικής είτε τα κεφαλλονίτικα. Κι αυτό γιατί σε κάθε γλώσσα που μιλάει καταφέρνει να ταυτίζει την ηθική με την αισθητική. Πολύ απλά και φυσικά το σωστό είναι και όμορφο.

Ο πρωταγωνιστής, πραγματικός αγωνιστής της ζωής, πολεμά καθημερινά για την επιβίωση και την αξιοπρέπεια. Τα συναισθήματα και οι προσπάθειες δημιουργίας και οικονομικής επιβίωσης κυριαρχούν μαζί με εικόνες της καθημερινότητας των Ελλήνων μεταναστών.

Αν και κέντρο της πλοκής παραμένει η Αιθιοπία, δεν είναι λίγες οι αναφορές σε σύγχρονα ελληνικά ή κεφαλλονίτικα (πατρίδα του Φωκίωνος) συμβάντα (Β΄ Παγκόσμιος, σεισμός και πυρκαγιά του '53, καταστροφή του νησιού με τη μεγάλη πυρκαγιά κατά τη δεκαετία του 1980) σε στα τοπικά πολιτικά ζητήματα (ανεξαρτητοποίηση των Αφρικανών, εμπλοκή των Μεγάλων Δυνάμεων σε κάθε ευκαιρία).

Δε θα ήταν σφάλμα να χαρακτηρίσουμε το έργο ως μυθιστορηματική απόδοση καταγραφών ενός ημερολογίου ή ως το τριτοπρόσωπα δοσμένο απομνημόνευμα ενός Έλληνα μετανάστη. Η γλώσσα της συγγραφέως ρέουσα και ευχάριστη. Η ζωντανή γλώσσα (του κεφαλλονίτικου ιδιώματος και των ανατολικοαφρικανικών διαλέκτων) προσφέρει μια φυσικότητα στους διαλόγους και τέτοια παραστατικότητα συμβάλλοντας στην ανεμπόδιστη ανάγνωση του μυθιστορήματος.

Η λιτότητα του λόγου συμπλέκεται με τα αφηγηματικά σχήματα και τους αναχρονισμούς. Μεταχρονίες, προλήψεις και προοικονομία αξιοποιούνται σε κάθε ευκαιρία, κάνοντας το κείμενο να “τρέχει” ανεμπόδιστα κι ευχάριστα. Η αφήγηση έχει εξωτερική εστίαση με έναν αφηγητή παντογνώστη και μη συμμετέχοντα, παρότι κεντρικός ήρωας θα μπορούσε να είναι ο αφηγητής. Τα αυτοβιογραφικά στοιχεία συμπλέκονται με τη μυθοπλασία, οι κοινές εμπειρίες προσωποποιούνται σε ήρωες φανταστικούς κάνοντας το μυθιστόρημα να μοιάζει με την προσωπική ιστορία της συγγραφέως και της οικογένειάς της.

Ακολουθήστε μας

Ένα τάμπλετ μια φορά…, της Γλυκερίας Γκρέκου

Ένα τάμπλετ μια φορά…, της Γλυκερίας Γκρέκου

Τι είναι το τάμπλετ και πώς πρέπει να χρησιμοποιείται από τα παιδιά; Τι αλλαγές θα επιφέρει στη ζωή τους και πώς οφείλουν να το χειρίζονται; Πώς πρέπει να το αντιμετωπίσουν οι γονείς και τι κανόνες να θεσπίσουν; Είναι καλό ή κακό να έχει κανείς μια τέτοια συσκευή στα...

Ζήτημα χρόνου, του Ross Stewart

Ζήτημα χρόνου, του Ross Stewart

ΤΙΤΛΟΣ: Ζήτημα χρόνου ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Stewart Ross ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Η αγάπη για τους συνανθρώπους μας/Οι φιλικοί δεσμοί/Η αγάπη ΑΛΛΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΙΔΟΣ: Μυθιστόρημα ΕΤΙΚΕΤΕΣ: Έρωτας, Κόσοβο, Πόλεμος ΔΙΑΦΟΡΑ: ΣΕΛΙΔΕΣ: 121 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ-ΚΡΙΤΙΚΗ: Μπορεί κανείς να τη...

Λεωφόρος Αλεξάνδρας 173, του Βαγγέλη Γιαννίση

Λεωφόρος Αλεξάνδρας 173, του Βαγγέλη Γιαννίση

Ο Βαγγέλης Γιαννίσης είναι ο πρώτος Έλληνας συγγραφέας που καταφέρνει να… εισβάλλει στο Τμήμα Ανθρωποκτονιών της ΓΑΔΑ, να συνεργαστεί με τους αξιωματικούς του και να καταγράψει πέντε υποθέσεις που κλήθηκαν να εξιχνιάσουν στη σταδιοδρομία τους, αλλά και τις συνθήκες...

Το ποτάμι, του Αιμίλιου Σολωμού

Το ποτάμι, του Αιμίλιου Σολωμού

Ο Χάρης ζει δίπλα στο ποτάμι και ξεχνιέται ψαρεύοντας πέστροφες όσο περιμένει την επιστροφή του πατέρα του από τον πόλεμο. Μια μέρα αρχίζουν να κατεβαίνουν διάφορα παιχνίδια μέσα σε ξύλινα κιβώτια. Ποιος τα έχασε; Τι κρύβεται λίγα μόλις μέτρα πιο πάνω και πώς θα...

Οι οικογενειακοί μας δράκοι, της Χρυσάνθης Τσιαμπαλή

Οι οικογενειακοί μας δράκοι, της Χρυσάνθης Τσιαμπαλή

Η Πινακοθήκη της πόλης διοργανώνει διαγωνισμό ζωγραφικής για παιδιά δημοτικού σχολείου με θέμα τους δράκους. Ο Γιάννης διαπιστώνει πως δύο συμμαθητές του τα καταφέρνουν καλύτερα από κείνον, γιατί, μεταξύ άλλων, δέχτηκαν βοήθεια από γονείς κι αδέλφια. Έτσι, ο Γιάννης...

Διαβάστε κι αυτά

Οι οικογενειακοί μας δράκοι, της Χρυσάνθης Τσιαμπαλή

Οι οικογενειακοί μας δράκοι, της Χρυσάνθης Τσιαμπαλή

Η Πινακοθήκη της πόλης διοργανώνει διαγωνισμό ζωγραφικής για παιδιά δημοτικού σχολείου με θέμα τους δράκους. Ο Γιάννης διαπιστώνει πως δύο συμμαθητές του τα καταφέρνουν καλύτερα από κείνον, γιατί, μεταξύ άλλων, δέχτηκαν βοήθεια από γονείς κι αδέλφια. Έτσι, ο Γιάννης...

Τα χέρια της θεάς, του Διονύση Λεϊμονή

Τα χέρια της θεάς, του Διονύση Λεϊμονή

Τι συνέβη την ημέρα της αρπαγής της Αφροδίτης από τη Μήλο; Πού χάθηκαν τα χέρια της; Πώς ρίζωσε το άγαλμα στο Μουσείο του Λούβρου; Πώς θα καταφέρουν κάποια παιδιά να αγκαλιάσουν την ιστορία της και να δουλέψουν πάνω σε αυτήν, χρησιμοποιώντας όλα τα εκφραστικά μέσα των...

Ο Ιωάννης και τα γεώμηλα της Αίγινας (Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα #4), της Μαρίας Ανδρικοπούλου

Ο Ιωάννης και τα γεώμηλα της Αίγινας (Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα #4), της Μαρίας Ανδρικοπούλου

Ποιος ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας που κυβέρνησε το ελληνικό κράτος στα πρώτα του βήματα μετά την Επανάσταση του 1821; Ποια ήταν η σχέση του με την Ελβετία πριν έρθει στην Ελλάδα και γιατί μνημονεύεται ακόμη σε αυτήν τη χώρα; Πώς αντιμετώπισε και πώς οργάνωσε το χάος...

3 σχόλια

3 Σχόλια

  1. Βάσω Αποστολοπούλου-Αναστασίου

    “Στην ουσία το βιβλίο διατρέχει το αφρικανικό μεταναστευτικό ρεύμα καθόλη τη διάρκεια του Κ΄ αιώνα. Ο Φωκίων, ο Βασίλης, η Μαρία, η κυρα-Αθηνά και η κυρα-Ελένη θα μπορούσε ο καθένας που βίωσε την ξενιτιά επί δεκαετίες…”
    “… ως μυθιστορηματική απόδοση καταγραφών ενός ημερολογίου ή ως το τριτοπρόσωπα δοσμένο απομνημόνευμα ενός Έλληνα μετανάστη. Η γλώσσα της συγγραφέως ρέουσα και ευχάριστη….”

    Και μόνο αυτά τα στοιχεία είναι αρκετά για να μου κινήσουν το ενδιαφέρον, φίλε μου Δήμο, συν την όλη σου ανάλυση/κριτική, την τόσο εύστοχη και περιγραφική – όπως πάντα άλλωστε!
    Παίρνει λοιπόν και ο “Φωκίων” σειρά για τα ράφια της βιβλιοθήκης μου!

    Απάντηση
  2. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ

    Έχοντας το προνόμιο να έχω διαβάσει το βιβλίο της συμπατριώτισσας μου της Αθηνάς Μαραβέγια – στην ίδια πόλη της Αιθιοπίας γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε – μπορώ να πω με απόλυτη βεβαιότητα ότι η προσέγγιση που κάνει ο Δήμος στο θαυμάσιο αυτό αφήγημα της Αθηνάς είναι εξαιρετική. Έπιασε τον σφυγμό του ολοζώντανου τρόπου με τον οποίον η συγγραφέας περιγράφει την ζωή στην Αιθιοπία, στην Κεφαλλονιά, αλλά και αλλού με τους πολέμους, τις φυσικές καταστροφές, την καθημερινότητα, σε όλες της τις εκφάνσεις σε μια μεγάλη χρονική περίοδο με κεντρικό πρόσωπο τον αγαπημένο της Φωκίωνα! Το χιούμορ, η γλώσσα, οι εικόνες που συναντάει ο αναγνώστης, είναι πραγματικά δοσμένα με μια σπάνια ζωντάνια. Εγώ οφείλω να πω ότι τούτο το βιβλίο μου χάρισε μοναδικές στιγμές καθώς με ταξίδεψε και σε μέρη όπου είχα περάσει τα παιδικά μου χρόνια.
    Ευχαριστώ πολύ τον Δήμο που είχε την εξαιρετική έμπνευση να μας μιλήσει γι αυτό το εξαιρετικό βιβλίο στον φιλόξενο τούτο χώρο.

    Απάντηση

Υποβολή σχολίου