–

γράφει η Ανθή Λεκάτη

–

Η Εκπνοή αποτελείται από εννιά υπέροχα διηγήματα που κινούνται στο χώρο ανάμεσα στην επιστημονική φαντασία και την πραγματικότητα. Μην περιμένετε να ακούσετε για διαστρικούς πολέμους, για δυστοπικούς κόσμους ή για διαστημικά ταξίδια. Οι ιστορίες αυτές μιλάνε για ανθρώπους, έμβια όντα και ψηφιακά δημιουργήματα που ζουν σε μια πραγματικότητα λίγο πιο εξελιγμένη τεχνολογικά από τη δική μας και στοχάζονται πάνω στα ίδια ζητήματα με εμάς. Η έννοια του χρόνου, ο θάνατος, η καταστροφή του περιβάλλοντος και οι ισορροπίες της φύσης, η ελεύθερη βούληση, η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης, η θρησκευτική πίστη, η νοηματοδότηση των πράξεών μας, η συλλογική μνήμη είναι μερικά από τα ερωτήματα που θέτει ο συγγραφέας στον αναγνώστη με ένα λόγο καυστικό, χιουμοριστικό, συγκινητικό και τρυφερό, μα πάνω απ’ όλα βαθιά ανθρώπινο. Σε όλα τα διηγήματα, ακόμα και σ’ εκείνα που περιέχουν αρκετούς τεχνολογικούς όρους, όπως στον «Βιολογικό κύκλο των λογισμικών όντων» ή στην καταπληκτική «Εκπνοή» απ’ όπου πήρε τον τίτλο η συλλογή, ο πυρήνας είναι η ανθρωπότητα, εσείς, εγώ, ο κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος, γι’ αυτό και στο τέλος κάθε ιστορίας ανακινούνται ερωτήματα που απαιτούν χώρο και χρόνο περισυλλογής προτού αποφασίσουμε να περάσουμε στην επόμενη.

Ο Chiang, ο οποίος έχει σπουδές πάνω στην Πληροφορική και εργάζεται στην Microsoft ως συγγραφέας τεχνικών εγχειριδίων, έχει καταφέρει να συνδυάσει τη γλώσσα της τεχνολογίας με αυτή της λογοτεχνίας, τις οποίες χειρίζεται με άνεση και μαεστρία και να ανοίξει έναν πρωτότυπο δίαυλο επικοινωνίας με τον αναγνώστη για ορισμένα σημαντικά ζητήματα που συντελούνται γύρω μας ή μέσα μας.  Το διήγημα «Εκπνοή» είναι ένα χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα. Ένας μελετητής της ανατομίας που ζει σ’ έναν κόσμο υπεραιωνόβιων όντων ερευνά το άλυτο ζήτημα της μνήμης επιχειρώντας ένα πείραμα στον ίδιο του τον εαυτό του. Δημιουργεί έναν μηχανισμό για να αποσυναρμολογήσει το κρανίο του, το οποίο αποτελείται από μηχανικά εξαρτήματα, δεξαμενές αέρα, σωληνάκια και φύλλα χρυσού με σκοπό να εντοπίσει τα σημεία των αναμνήσεων και να διαπιστώσει πώς δουλεύουν. Οι λεκτικές περιγραφές και οι λεπτεπίλεπτες κινήσεις του ήρωα συντονίζονται με χειρουργική ακρίβεια, για να αποκαλύψουν μια μεγάλη αλήθεια που έχει να κάνει τελικά όχι μόνο με τον μηχανισμό του εγκεφάλου αλλά με τη λειτουργία ολόκληρου του σύμπαντος. Ο αφηγητής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σύμπαν «ξεκίνησε σαν μια πελώρια κρατημένη ανάσα που βγήκε» και ότι επίκειται το τέλος του, άγνωστο πότε, κάτι που ανατρέπει όλα όσα ήξεραν μέχρι τώρα. Έτσι απευθυνόμενος στον αναγνώστη λέει: «Σου εύχομαι καλή τύχη εξερευνητή, ωστόσο αναρωτιέμαι: μήπως η ίδια μοίρα που έλαχε σ’ εμένα περιμένει κι εσένα; […] Και η δική σας ζωή θα λήξει όπως η δική μας, όπως όλων, αναγκαστικά. Δεν έχει σημασία πόσο καιρό θα πάρει∙ στο τέλος η ισορροπία θα επιτευχθεί. Ελπίζω αυτή η γνώση να μη σε λυπεί. […] Ελπίζω το κίνητρό σας να ήταν η επιθυμία για γνώση, η λαχτάρα να δείτε τι μπορεί να προκύψει από την εκπνοή του σύμπαντος. Γιατί ακόμα κι αν μπορεί να υπολογιστεί η διάρκεια ζωής ενός σύμπαντος, η ποικιλομορφία της ζωής που γεννιέται εντός του δεν μπορεί. Τα κτίρια που οικοδομήσαμε, η τέχνη και η μουσική και η ποίηση που συνθέσαμε, η ίδια η ζωή που ζήσαμε: τίποτα από’ όλα αυτά δεν θα μπορούσε να έχει προβλεφθεί, γιατί τίποτα δεν ήταν αναπόφευκτο». Είναι μια ιστορία αλληγορική, καθώς μιλά ουσιαστικά για την άρρηκτη αλληλεπίδραση ανθρώπου και περιβάλλοντος και τη συνειδητοποίηση του θανάτου μας, όχι σε κάποια άλλη μελλοντική εποχή, αλλά τώρα, σήμερα, εδώ που ζούμε. Κάτι αντίστοιχο διαβάζουμε και στο διήγημα «Η Μεγάλη Σιγή», μία συγκινητική και καυστική ιστορία, όπου αφηγητής είναι ένας Πορτορικανός παπαγάλος, είδος υπό εξαφάνιση, ο οποίος με αφορμή την προσπάθεια του ανθρώπου να ανακαλύψει ζωή σε άλλους πλανήτες υποβαθμίζοντας και καταστρέφοντας συγχρόνως τη ζωή των οργανισμών με τους οποίους συνυπάρχει πάνω στη γη, όπως το είδος αυτού του πτηνού, θέτει πολύ ενδιαφέροντα ερωτήματα για τη σχέση που χτίζει ο άνθρωπος με το περιβάλλον.

Ο Ted Chiang γεννημένος το 1967 στην Αμερική είναι πραγματικά μία εξαιρετική συγγραφική περίπτωση. Έχει γράψει μόλις δύο συλλογές διηγημάτων και παρ’ όλα αυτά είναι από τους πιο πολυβραβευμένους συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας με βραβεία Hugo, Nebula, Locus μεταξύ άλλων, ενώ κατατάσσεται ήδη στους κορυφαίους παγκοσμίως συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας εν ζωή. Από την προηγούμενη συλλογή «Ιστορίες της ζωής σου και άλλες ιστορίες», το ομότιτλο διήγημα μεταφέρθηκε στο σινεμά το 2016 με την οσκαρική ταινία «Η Άφιξη» σε σκηνοθεσία Ντενί Βιλνέβ. Ο ίδιος ο δημιουργός χαρακτηρίζει τον εαυτό του «περιστασιακό συγγραφέα» που προτιμά να αφιερώνει χρόνο και σε άλλα πράγματα πέρα από τη συγγραφή. Δεν μας πειράζει καθόλου, αρκεί να συνεχίζει να γράφει ιστορίες τέτοιου διαμετρήματος.