_

γράφει η Τρισεύγενη Γκοτσίνου

–

   Ας υποθέσουμε πως βρισκόμαστε σε ένα σεμινάριο ενημέρωσης και στήριξης γονέων. Ο εμψυχωτής μας δείχνει σε ένα κομμάτι χαρτί τρεις απλές και σύντομες προτάσεις καλώντας μας να επιλέξουμε αυτή που χαρακτηρίζει καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τη γονεϊκή μας ιδιότητα:

“Ζω μέσω του παιδιού μου” – “ Ζω για το παιδί μου” – “Ζω με το παιδί μου”

Βιαστικά ή επιπόλαια θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως όλες είναι ορθές, πως και οι τρεις ενυπάρχουν στη φιλοσοφία του κάθε γονέα – τουλάχιστον εκείνου που ανήκει στη μεσογειακή αντίληψη της οικογένειας!- ή ακόμη πως δεν υπάρχει καμιά ουσιώδης διαφορά σε αυτές τις τρεις φράσεις. Κι όμως η νοοτροπία που κρύβεται πίσω από την κάθε μια απέχει μακράν… Τι τις κάνει, επομένως, τόσο διακριτές; Τρεις μικρές λεξούλες που έχουν τη δύναμη να αναδεικνύουν μεγάλες αλήθειες! Δυο προθέσεις – το για και το με– και ένα επίρρημα – το μέσω-. Ποια προτιμάμε, αλήθεια; Ποια φράση αποτυπώνει επιτυχώς τις επιλογές μας ως γονιός;

“Ζω μέσω του παιδιού μου”… Σε αυτή την πρώτη περίπτωση η μητέρα ή ο πατέρας αγνοώντας την προσωπικότητα του παιδιού του -τις προτιμήσεις, τα ταλέντα και τις αδυναμίες του- προβάλει τις δικές του επιθυμίες στο παιδί. Με τον τρόπο του, συνήθως έντονο δίχως ελαστικότητα ως προς τη διάρθρωση της καθημερινότητας ή τον σχεδιασμό των πιο μακροπρόθεσμων στόχων, κατασκευάζει μια μικρογραφία του εαυτού του όπως θα ήθελε να είναι εκείνος σε μικρή ηλικία. Ένα μείγμα εγωισμού, ανεκπλήρωτων επιθυμιών και φιλοδοξίας που φέρει αρνητικό φορτίο μπολιάζει καθημερινά το παιδί που παλεύει να ανταποκριθεί στην εικόνα που ο γονιός έχει στα δικά του μάτια για εκείνο. Το αποτέλεσμα; Παιδιά σε ρόλο δυστυχή ενήλικα που ο ελεύθερος χρόνος, η χαρά και η ανεμελιά που αρμόζει στις μικρές ηλικίες γίνονται ουτοπία. Συχνά μαθησιακές δυσκολίες ή διαταραχές που χρήζουν ψυχολογικής στήριξης παραγνωρίζονται από το γονιό καθώς δεν βλέπει την πραγματική εικόνα του παιδιού και τις υπαρκτές του ανάγκες, έτσι οι δυσκολίες επιδεινώνονται καθώς το παιδί καλείται να παλέψει με τον αληθινό εαυτό του για να καταφέρει να συντηρήσει την εικόνα που έχει για εκείνο ο γονιός ασφυκτιώντας σε ρόλους που δεν μπορεί να υπηρετήσει.

Το κλειδί στην ανατροπή της κατάστασης που υφίσταται πίσω από τη φράση “ζω μέσω του παιδιού μου” είναι η συνειδητοποίηση και η συμβουλευτική προς τον γονέα ώστε να διαχωρίσει την δική του προσωπικότητα από του παιδιού του. Να μάθει να αγαπά και να σέβεται το παιδί που μεγαλώνει γι’ αυτό που είναι προσφέροντάς του εφόδια για να ενισχύονται τα θετικά στοιχεία του χαρακτήρα του, να αμβλύνονται τα ελαττώματά του δίχως να υπόκειται το παιδί σε μια στρατηγική μεταμόρφωσής του από το γονιό κατά το δοκούν του τελευταίου. Αν θέλουμε παραστατικά να αποδώσουμε τα ανωτέρω θα σχεδιάζαμε δυο κύκλους. Ο πρώτος και μεγαλύτερος αντιπροσωπεύει το γονιό που έχει εντός των δικών του ορίων πλήρως εγκλωβίσει τον μικρότερο κύκλο, δηλαδή το παιδί του.

«Ζω για το παιδί μου»… Σε αυτή την περίπτωση έχουμε κατά μια έννοια μια αντιδιαμετρική αντιμετώπιση σε σχέση με την ανωτέρω. Αυτή η προσέγγιση περιγράφει έναν ενήλικα ο οποίος έχει απολέσει οποιοδήποτε άλλο ρόλο και αυτοπροσδιορίζεται μονάχα από την γονεϊκή του ιδιότητα. Αν σκεφτούμε τον περίγυρό μας θα διαπιστώσουμε ότι περισσότερο οι γυναίκες, παρερμηνεύοντας τις υποχρεώσεις της μητρότητας και υπερβάλλοντας ως προς την δοτικότητά τους, γίνονται θύματα αυτής της πρακτικής. Στα παλαιότερα χρόνια η διάρθρωση της κοινωνίας και οι περιορισμένες προοπτικές των γυναικών ενίσχυαν αυτό το φαινόμενο καθώς ελλείψει άλλων διεξόδων οι γυναίκες νοηματοδοτούσαν την ύπαρξή τους ασχολούμενες εμμονικά με τα παιδιά! Μια ακόμη διαχρονική ερμηνεία είναι η προβληματική σχέση των συντρόφων/συζύγων η οποία ευθύνεται για την ασυνείδητη προσκόλληση των μητέρων στα παιδιά τους.

Πώς, επομένως, μεταφράζεται το «ζω για το παιδί μου»; Ο γονέας περιστρέφει την καθημερινότητά του γύρω από το παιδί του. Υποχρεώσεις είναι για εκείνον μονάχα οι υποχρεώσεις του παιδιού του, η κοινωνικοποίηση του αφορά αποκλειστικά σε παιδικές εκδηλώσεις/δραστηριότητες, η οριοθέτηση των εξόδων/αναγκών ταυτίζεται με ότι χρειάζεται το παιδί κ.ο.κ. Ενώ το παιδί μεγαλώνει χαρούμενο έχοντας το γονιό δίπλα του σε κάθε στιγμή, παρόντα και αρωγό, ελλοχεύουν δυο βασικότατοι κίνδυνοι!

Πρώτον, ο γονέας αυτής της νοοτροπίας δύσκολα αποδέχεται το γεγονός πως το παιδί του μεγαλώνει και τον χρειάζεται πλάι του αλλά με τρόπο διακριτικό και σίγουρα διαφορετικό. Αποτέλεσμα αυτού είναι η συμπεριφορά του γονιού να εμποδίζει το παιδί να προχωρήσει στα βήματα που αρμόζουν σε κάθε αναπτυξιακή και ηλικιακή φάση καλλιεργώντας τοξικές σχέσεις εξάρτησης και συναισθηματική ανωριμότητα.  Άλλοτε η πρακτική αυτή οδηγεί σε συνεχείς συγκρούσεις, αδιέξοδα ή ενοχές καθώς ένα παιδί με ισχυρή προσωπικότητα αρνείται να εγκλωβιστεί σε μια παιδική ηλικία δίχως τέλος και εν τέλει αποξενώνεται από τον γονέα δίχως να θέλει. Η δεύτερη παγίδα για τον γονιό που ζει για το παιδί του είναι να δημιουργήσει στο πρόσωπο του γιου ή της κόρης του έναν μικρό δυνάστη ο οποίος εκμεταλλευόμενος την πλήρη αφοσίωση του γονιού καταρρίπτει κατά το συμφέρον του κάθε έννοια ορίου, απαιτεί ολοένα και περισσότερα, αποκτά ένα έντονα εγωιστικό προφίλ στο οποίο εγκλωβίζεται ασυνείδητα και από το οποίο σταδιακά υποφέρει ο περίγυρος του ίδιου του παιδιού- από τη στενή οικογένεια ως τους συμμαθητές και τους δασκάλους-.

Σε αυτή την περίπτωση η συμβουλευτική πρέπει να στρέφεται προς τον γονέα ο οποίος αφού κατακτήσει τον διαχωρισμό της προσωπικότητάς του από εκείνης του παιδιού του πρέπει να μάθει να αγαπά τον εαυτό του. Να μάθει να αναγνωρίζει τις δικές του ανάγκες και τα θέλω, να μπορεί να βάζει όρια στο παιδί και να διατηρεί τα δικά του, να είναι σε θέση παράλληλα με τη ζωή του ως γονιός να ξέρει πως να βιώνει την καθημερινότητά του ως ενήλικας μέσω των ρόλων του ως σύντροφος, φίλος, συνάδελφος κ.ο.κ. Η παραστατική απεικόνιση αυτού που περιγράφουμε μπορεί να αποδοθεί με δυο κύκλους οι οποίοι εφάπτονται. Ο πρώτος, μικρός κύκλος, είναι ο γονέας ο οποίος σαν άλλος δορυφόρος περιστρέφεται γύρω από τον δεύτερο και μεγαλύτερο κύκλο, το παιδί του!

Η τρίτη επιλογή είναι η φράση «ζω με το παιδί μου». Την έχω επιλέξει τελευταία να την αναλύσω καθώς αποτελεί την ιδανική επιλογή, την ισορροπημένη προσέγγιση, τον πιο υγιή τρόπο για να περιγράψουμε τη σχέση που έχουμε ή που προσπαθούμε να αποκτήσουμε με το παιδί μας! Ο γονιός έχει προτεραιότητα το παιδί του δίχως να παραγνωρίζει τις δικές του ανάγκες. Το παιδί μεγαλώνει με συναισθηματική σταθερότητα ενώ σταδιακά καλλιεργείται η ανεξαρτητοποίησή του στο βαθμό που αρμόζει σε κάθε αναπτυξιακή φάση. Έτσι αντιλαμβάνεται καλύτερα τον εαυτό του, τις προτιμήσεις και τα ταλέντα του. Παράλληλα νιώθει άνετα να παραδεχθεί μια αδυναμία του, να περιγράψει αυτό που το προβληματίζει ή αυτό που ονειρεύεται καθώς ο γονέας που ζει με το παιδί του είναι σε θέση να αφουγκραστεί την ανάγκη του παιδιού του και να το κατευθύνει σεβόμενος τον χαρακτήρα που έχει απέναντί του. Ταυτόχρονα, ενώ ο γονιός μαθαίνει από την προσωπικότητα του παιδιού του, το παιδί μαθαίνει παρατηρώντας εκείνον. Η συμπεριφορά του γονιού ως συζύγου, ως φίλου, ως επαγγελματία αλλά και η διαχείριση του ελεύθερου χρόνου του ως προς τα χόμπυ, τον τρόπο χαλάρωσης και κοινωνικοποίησης αποτελούν ισχυρά πρότυπα για την ενήλικη ζωή του παιδιού καθώς αυτό που βιώνει γίνεται το πιο ισχυρό επιχείρημα, το πιο δυνατό παράδειγμα επίτευξης ισορροπίας του ενήλικα που καλείται να ανταποκριθεί πρωτίστως στον γονεϊκό του ρόλο μα και στους υπόλοιπους. Η απεικόνιση αυτής της σχέσης θα μπορούσε να αποδοθεί με δυο κύκλους οι οποίοι έχουν την τομή τους, συμβολίζοντας την κοινή πορεία παιδιού-γονέα μα και το ξεχωριστό, τμήμα της ζωής τους.

 Η σχολική χρονιά τελείωσε… ας σκεφτούμε ξανά τη σχέση με τα παιδιά μας τους μήνες που προηγήθηκαν και ας βάλουμε νέους στόχους για το καλοκαίρι και τη νέα χρονιά! Να κάνουμε μια ανέμελη βόλτα στην εξοχή, ένα μπάνιο στη θάλασσα για να διασκεδάσουμε οικογενειακώς, να συντροφεύσουμε ένα απόγευμα τα παιδιά μας στην πλατεία, να πάμε μαζί σε μια συναυλία, να μιλήσουμε μαζί τους, να ακούσουμε τη γνώμη και τον προβληματισμό τους… μα να βρούμε χρόνο και για τον εαυτό μας, τον σύντροφο, τους φίλους μας και όσα μας αποφορτίζουν… κι ύστερα σαν ο Σεπτέμβρης μας χτυπήσει την πόρτα να είμαστε σε θέση να χτίσουμε μια καθημερινότητα που θα σέβεται την προσωπικότητα του παιδιού μας, συνάμα τις δικές μας ανάγκες και στόχους κι όλα τούτα με τα σωστά όρια που θα καθιστούν με σαφήνεια τους ρόλους μας και θα προάγουν μια πιο υγιή σχέση με τα παιδιά μας! Ας είμαστε σήμερα οι γονείς που θα θέλαμε να έχουμε αν γινόμασταν πάλι παιδιά για να γίνουν αύριο τα παιδιά μας οι γονείς που αξίζουν να έχουν σήμερα!