O Τζέιμς Τζόυς ( James Joyce) γεννήθηκε στο Δουβλίνο το 1882, ο ίδιος ωστόσο έζησε στο Παρίσι μακριά από τον καθολικισμό και τον εθνικισμό της πατρίδας του. Ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του μοντερνισμού τον 20ο αιώνα, γνωστός σε όλη την υφήλιο για τα έργα του, με σημαντικότερο τον Οδυσσέα, που εκδίδεται το 1922. Τζιάκομο Τζόυς, Το ποτρτραίτο του καλλιτέχνη σε νεαρή ηλικία, Η αγρύπνια των Φίννεγκαν, Οι Δουβλινέζοι κ.α, είναι μερικοί τίτλοι από τα υπόλοιπα έργα του. Πέθανε τον Ιανουάριο του 1944.

Οι Δουβλινέζοι

Πρόκειται για ένα από τα πιο “προσβάσιμα” έργα του Τζόυς, πράγμα που οφείλεται στο γεγονός ότι ο Ιρλανδός συγγραφέας δεν κάνει -ακόμη- χρήση των σύνθετων αφηγηματικών τεχνικών, καθώς και την ροή της συνείδησης (stream of consciousness), όπως θα μας συνηθίσει στα επόμενα έργα.

Στην ουσία παρακολουθούμε δεκαπέντε αυτοτελή αφηγήματα, χωρίς να σχετίζονται άμεσα, άποψη όμως, που μεταβάλλεται με μια δεύτερη ανάγνωση, -το λιγότερο αναγκαία για τον αναγνώστη που θέλει να του αποκαλυφθεί ο κόσμος του μοντερνισμού-.

Κοινή συνισταμένη όλων των ιστοριών αποτελεί, η πόλη του Δουβλίνου και τα κοινά θέματα παράλυσις, σιμωνεία, γνώμων, που μας δίνονται ήδη από την πρώτη ιστορία «Οι Αδερφές».

«Κάθε βράδυ, καθώς αναθώριζα και κοίταζα το παράθυρο, ψιθύριζα από μέσα μου τη λέξη «παράλυση». Πάντα αντηχούσε παράξενα στ’ αυτιά μου, όπως η λέξη «γνώμων» στον Ευκλείδη, κι η λέξη «σιμωνία» στην κατήχηση. Και τώρα αντηχούσε σαν τ’ όνομα κάποιας κακόβουλης κι αμαρτωλής οντότητας. Με γέμιζε φόβο, κι ωστόσο λαχταρούσα να ‘μουνα πιο κοντά της και να κοίταζα το θανατερό της έργο.»

        (μτφρ. Κοσμάς Πολίτης,, εκδ. Γκοβόστη,(1998), σ.9)

Οι τρεις ελληνικές λέξεις

Παράλυση(paralysis): κυρίως πνευματική που οφείλονταν στην αυστηρή γραμμή της εκκλησίας, συνεπάγεται όμως την ηθική, πολιτική, πολιτιστική.

Σιμωνεία(simony): η πώληση ευλογιών, χάρης ή άλλων ευνοιών από την Ρωμαιοκαθολική εκκλησία, το εμπόριο δηλαδή πνευματικών και ιδεολογικών ιδεών.

Γνώμων: έχει τις ρίζες του στον Ευκλείδη, στην ουσία πρόκειται για μια μεταφορά βασισμένη στην γεωμετρία, ως γνώμων αναφέρει την επίπεδη μορφή που σχηματίστηκε αφαιρώντας ένα παρόμοιο παραλληλόγραμμο από μια γωνία ενός μεγαλύτερου παραλληλόγραμμου. Ο Τζόυς το χρησιμοποιεί για να δείξει την ατέλεια, αυτό που λείπει, ένα κύριο θέμα στις διηγήσεις αυτές για τις άδειες, σπασμένες ζωές των ανθρώπων που μας παρουσιάζει.¹

Οι παραπάνω λέξεις δεν θα εγκαταλείψουν στιγμή το έργο. Σε κάθε μια από τις ιστορίες παρακολουθούμε ήρωες που αποτυγχάνουν να φτάσουν μπροστά, που είναι κολλημένοι στην θέση τους. Χαρακτήρες ευνουχισμένους πνευματικά, από τις δύο μεγάλες δυνάμεις που εντοπίζει ο Ιρλανδός συγγραφέας. Πρώτη δύναμη, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, κάτι που διαπιστώνουμε εύκολα μέσα από τους παθιασμένους διαλόγους των χαρακτήρων. Δεύτερη η Αγγλία, η οποία είχε κατακτήσει την Ιρλανδία τον 17ο αιώνα, και αντιστάθηκε στην παραχώρηση ανεξαρτησίας στην Ιρλανδία μέχρι το 1922.

Πιο συγκεκριμένα, στις «Αδερφές», στο πρόσωπο του πατέρα Flynn συμβολοποιείται η Καθολική Εκκλησία -και η ικανότητα αυτής να ‘παραλύει’ τους άλλους–. Ο χρόνος που περνά το μικρό παιδί με τον ιερέα, τον οποίο μάλιστα θεωρεί και μέντορά του, τον εμποδίζει από το να κάνει παρέα με τα συνομήλικα παιδιά της ηλικίας του. Πιο κάτω η έννοια της διαφθοράς (simoniac), ως απόρροια της παράλυσης που υφίστανται οι ήρωες. Αλλά και αυτό που πάντα λείπει (γνώμων), στην προκειμένη περίπτωση οι γονείς του μικρού παιδιού.

Κλείνοντας, ένα επιπλέον θέμα που διαποτίζει όλες τις ιστορίες είναι ο θάνατος, άποψη που ενισχύεται αν σκεφτούμε ότι το βιβλίο ανοίγει με τον θάνατο του πατέρα Flynn στις «Αδερφές» και κλείνει κυκλικά με τον θάνατο του Michael Furey στο συγκλονιστικό τελευταίο αφήγημα «Οι Νεκροί». Συνεπώς, μπορούμε να κρίνουμε απαραίτητη για τους «Δουβλινέζους», όχι μόνο μια δεύτερη ανάγνωση, όπως ειπώθηκε, αλλά και μια συγκριτική μελέτη, καθώς το νόημα βαραίνει περισσότερο μέσω των προαναφερθέντων υπαινιγμών. Το “κλειδί” της ανάγνωσης στον Ιρλανδό συγγραφέα, όπως και στους περισσότερους εκπροσώπους του μοντερνισμού, βρίσκεται σε μια συγκριτική ανάγνωση και στην αποκωδικοποίηση κάποιων εννοιών.