γράφει ο Πάνος Τουρλής

Πώς βοηθάει το τσάι την ευζωία; Πώς έσωσε η Αγία Σοφία μια γάτα από ένα μηχανάκι; Βενετίες υπάρχουν παντού τελικά αλλά Σοβιετία που άλλου θα βρεις; Πόσο αντιπροσωπευτική της ελληνικής πραγματικότητας είναι μια σκηνή σε βενζινάδικο στους πρόποδες της Πάρνηθας; Πώς και γιατί δημιούργησε ο Ερίκ Σατί τις gnossiennes; Γιατί ξεχωρίζει η «Αναστασά» από τα άλλα καλαματιανά τραγούδια; Πώς μπορεί η μεσαιωνική ιστορία να σε βοηθήσει να βγάλεις πιο εύκολα αμερικανική βίζα; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται σε μια πρωτότυπη και διαφορετική συλλογή αναμνήσεων, σκέψεων και συνειρμών που συγκέντρωσε ο Γιώργος Τσακνιάς από προσωπικά βιώματα, πρωτότυπες αφορμές, ποικίλα ερεθίσματα.

Το χιούμορ του συγγραφέα είναι βραδύκαυστο, δε θα γελάσεις δηλαδή ακριβώς τη στιγμή που θα διαβάσεις μια ατάκα ή μια αστεία σκηνή παρά λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, αυθόρμητα και χωρίς επεξεργασία. Αυτό είναι κάτι που δύσκολα επιτυγχάνεται, εξ ου και τα κείμενα της ξεχωριστής συλλογής κειμένων, που μας προσφέρει σε άλλη μία καλαίσθητη έκδοση η Κίχλη, τα βρήκα ιδιαίτερα, καλογραμμένα και ξεχωριστά. Απολαυστικά εξομολογητικά στιγμιότυπα, ανατροπές, βιώματα ξανάρχονται στην επιφάνεια με όπλο το χιούμορ για να ελαφρύνουν όσο γίνεται στιγμές από τη ρουτίνα, τον τρόπο σκέψης, τις γκάφες της ζωής του Γιώργου Τσακνιά αλλά, ας μη γελιόμαστε, και της δικής μας. Πόσο οικεία σε όλους είναι η εικόνα της μποτιλιαρισμένης Κηφισίας, για παράδειγμα, αλλά και πόσο αφοπλιστικό το σχόλιο του γράφοντος: «Εμένα υπάρχουν πρωινά που μια πολύ λεπτή μεσοτοιχία με χωρίζει από την υστερία που οδηγεί στο να βγάλω τα νεύρα μου στους άλλους…Αλλά τη μεσοτοιχία αυτή τη συντηρώ και τη φροντίζω ως κόρην οφθαλμού» (σελ. 77).

Αρκετά κείμενα αναφέρονται στον κοινό μας χώρο εργασίας, το αρχείο, οπότε αυτόματα το βιβλίο γίνεται κομμάτι και της δικής μου ζωής. Συγκινήθηκα μάλιστα όταν διάβασα κάτι που πολλές φορές έχω σκεφτεί κι εγώ όταν πηγαίνω να παραλάβω ένα αρχείο αποθανόντος προσώπου από επιγόνους του: «πώς θα πάω στο σπίτι ενός ανθρώπου τον οποίο ποτέ δεν γνώρισα και θα μαζέψω όλο του το παρελθόν, όλη τη δουλειά δεκαετιών, για να την πάρω και να φύγω; Πώς θα αισθάνεται η Ζ. που έζησε τόσα χρόνια μαζί του…να έχει επί μέρες έναν άγνωστο στο σπίτι της ο οποίος θα τοποθετεί τη ζωή της σε κούτες, θα τις σφραγίζει και θα τις αριθμεί επιμελώς» (σελ. 73); Κι εκεί που προβληματίζεσαι και σκέφτεσαι, έρχονται κείμενα που σε κάνουν να γελάς, όπως η περιγραφή του ΙΚΑ στον «Καφέ»: «…ένα κουβούκλιο με την επιγραφή Πληροφορίες που ποτέ δεν έχει μέσα άνθρωπο…σωστά, δεν είπε κανείς ότι έχει άνθρωπο, πληροφορίες έχει» (σελ. 39). Απανωτές εναλλαγές διάθεσης και ποικίλες αντιδράσεις δημιουργούν τα κείμενα του βιβλίου, για παράδειγμα συγκινήθηκα με τη σύμπτωση στο «Κουλέ Καφέ», ανατρίχιασα με τη φράση «Δεν μου αρέσει να σας βλέπω όταν εγώ δεν υπήρχα» που είπε το παιδί στον πατέρα του όταν κοίταζαν παλιές φωτογραφίες του με τη μαμά, ξεκαρδίστηκα με την απλή διαπίστωση ότι η Τσεχοσλοβακία δε βρέχεται από θάλασσα όταν χαλάει η εξωλέμβιος βάρκα τσεχοσλοβάκικης κατασκευής κλπ.

Μικρά και μικρότερα κείμενα, με πρωτοπρόσωπη γραφή, αποτυπώνουν ό,τι πιο ευφάνταστο, τραγελαφικό, απίθανο μπορεί να βιώσει, να δει ή να ζήσει κάποιος. Δεν έχουμε όμως μόνο στείρες περιγραφές αλλά και παρομοιώσεις, παραλληλισμούς, παροιμιώδεις φράσεις και τσιτάτα ξένων και Ελλήνων λογοτεχνών και φιλοσόφων που εμπλουτίζουν τα πεζογραφήματα χωρίς όμως να κουράζουν ή να λειτουργούν εις βάρος του καθαυτού θέματος κάθε φορά. Έμαθα λοιπόν για τις μυοσωτίδες χάρη στον Καρυωτάκη, έζησα από κοντά το καθεστώς στην Τσεχοσλοβακία του 1970 από μια ταξιδιωτική ανάμνηση του συγγραφέα («Ωραία χώρα αλλά με απαίσιο καθεστώς», αντικαθεστωτικό μήνυμα σε μια τυχαία οικογένεια τουριστών), ταξίδεψα στη Μικρή Βενετία του Λονδίνου, στο Παρίσι, στο Ανατολικό Βερολίνο και στο μπαρ με το όνομα του δολοφόνου του Τζον Κένεντι, στο Πλόβντιβ, στη Λισαβόνα και όπου αλλού θέλησε ο συγγραφέας να με ταξιδέψει.

Ο τίτλος της συλλογής των αυτοβιογραφικών κειμένων του Γιώργου Τσακνιά είναι από τη λέξη «ubiquitous» (που σημαίνει ο πανταχού παρών), όπως την έπλασε ένα μικρό παιδί, διαστρεβλώνοντάς την με χαριτωμένο τρόπο και χαρίζοντάς της νέα πνοή και χρήση. Έτσι λοιπόν ο αναγνώστης είναι πανταχού παρών στο παρελθόν και στο παρόν της ζωής του συγγραφέα και συνεκδοχικά της ελληνικής κοινωνίας, από τα παιδικά του χρόνια ως τη φοιτητική του ζωή, από μια σειρά κωμικοτραγικών περιστατικών σε καλοκαιρινές διακοπές ως την έγγαμη καθημερινότητά του, με  σημαντικές προσωπικότητες όπως ο Γιώργος Σικελιώτης, ο Κούλης Αλέπης, ο Μιχάλης Σιγανίδης να περνούν ως «τοπόσημα» και φυσικά με την παρουσία των γονιών Σπύρου και Αμαλίας Τσακνιά να αποτελεί συχνό σημείο αναφοράς με τρόπο που ζωντανεύουν μπροστά μας ως άνθρωποι και ως χαρακτήρες. Μια διαφορετική αναγνωστική επιλογή που μου κράτησε πολύ καλή παρέα.