Η αναμονή στην ουρά του σούπερ μάρκετ: Περιμένοντας τον Γκοντό στο ταμείο 2

Όταν ο Σάμιουελ Μπέκετ έγραψε το «Περιμένοντας τον Γκοντό», οι κριτικοί μίλησαν για το απόλυτο αριστούργημα του θεάτρου του παραλόγου. Δύο περιπλανώμενοι, ο Βλαδίμηρος και ο Εστραγκόν, στέκονται δίπλα σε ένα γυμνό δέντρο, σε έναν έρημο δρόμο, και περιμένουν έναν κύριο Γκοντό που δεν έρχεται ποτέ. Οι θεατές βγήκαν από τη σάλα βαθιά προβληματισμένοι. Όποιος όμως έχει σταθεί έστω και μία φορά σε ουρά σούπερ μάρκετ ξέρει ότι ο Μπέκετ έκανε απλώς ρεπορτάζ.

Στην πραγματικότητα, ο Μπέκετ δεν χρειαζόταν να επινοήσει κανέναν έρημο δρόμο. Του αρκούσε να σταθεί ένα απόγευμα Παρασκευής στην ουρά του ταμείου ενός συνοικιακού σούπερ μάρκετ, με ένα κεσεδάκι γιαούρτι και δύο μπανάνες στο χέρι, ένα δείπνο που θα το ζήλευε κι ο πεινασμένος ήρωας του Κνουτ Χάμσουν. Εκεί, πάνω από τη μαύρη κινούμενη ταινία που αρνείται πεισματικά να κυλήσει, ο χρόνος παύει να υπακούει στους νόμους της φυσικής και η ανθρώπινη ύπαρξη βυθίζεται στην απόλυτη ματαιότητά της.

Το δράμα αρχίζει, όπως σε κάθε σωστή τραγωδία, με μια λάθος επιλογή. Φτάνεις στη σειρά των ταμείων, κοιτάς δεξιά, κοιτάς αριστερά και εφαρμόζεις περίπλοκους υπολογισμούς θεωρίας παιγνίων, που θα έκαναν τον Τζον Νας να βγάλει το καπέλο του. Το ταμείο 3 έχει μόνο δύο καρότσια, αλλά το ένα είναι φορτωμένο μέχρι τα κάγκελα με χαρτιά υγείας και απορρυπαντικά. Το ταμείο 2 έχει τέσσερα καλάθια, αλλά οι πελάτες φαίνονται νέοι και γρήγοροι. Ανάμεσα στη Σκύλλα και στη Χάρυβδη, εσύ διαλέγεις το ταμείο 2 και νιώθεις ιδιοφυΐα, σαν να ξεγέλασες το ίδιο το σύστημα. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή διαπράττεις την αρχαιοελληνική ύβρη, και η νέμεσις, που ποτέ δεν καθυστερεί, έρχεται φορώντας καπαρντίνα.

Ο κύριος μπροστά σου έχει το βλέμμα ανθρώπου που δεν βιάστηκε ποτέ στη ζωή του και θα μπορούσε να είναι ο Ακάκι Ακάκιεβιτς του Γκόγκολ, γιατί κι αυτός ξέρει πόσο σημαντικό είναι ένα καλό πανωφόρι. Τοποθετεί στον πάγκο ένα μοναχικό, ασυσκεύαστο λάχανο. «Το ζυγίσατε αυτό στο μανάβικο;» ρωτά η ταμίας. «Όχι. Δεν το ζυγίζετε εσείς εδώ;» απαντά εκείνος. «Όχι, κύριε, τα οπωροκηπευτικά ζυγίζονται μέσα.» «Και ποιος θα πάει να το ζυγίσει;» «Πρέπει να πάτε εσείς.» Ο πελάτης κοιτάζει το λάχανο, κοιτάζει την ταμία, κοιτάζει το ταβάνι και δεν κουνιέται ρούπι. Ο Βλαδίμηρος εξηγεί στον Εστραγκόν ότι δεν μπορούν να φύγουν, γιατί περιμένουν τον Γκοντό. Ο κύριος με το λάχανο το λέει πιο πρακτικά: περιμένουμε τον υπεύθυνο βάρδιας.

Κανένα δράμα του Μπέκετ δεν είναι ολοκληρωμένο χωρίς την αναμονή μιας ανώτερης δύναμης που θα λύσει τον γόρδιο δεσμό. Στο σούπερ μάρκετ, η δύναμη αυτή ενσαρκώνεται σε έναν υπάλληλο με ένα μικρό, μαγικό κλειδάκι που κάνει ακύρωση συναλλαγής. Η ταμίας πατάει το κουδουνάκι και η φωνή της ακούγεται σε όλο το κατάστημα: «Ντιν-ντον, παρακαλείται ο κύριος Μπάμπης στο ταμείο 2.» Ο κύριος Μπάμπης δεν εμφανίζεται. Περνούν τρία λεπτά, μετά πέντε. Οι πελάτες πίσω σου αλλάζουν το βάρος από το ένα πόδι στο άλλο, κοιτάζονται με νόημα και ανταλλάσσουν υπόκωφα μουρμουρητά για τον καιρό, για τη σύνταξη και για το αν η ζωή έχει τελικά κάποιο βαθύτερο νόημα. Ο Κάφκα, που έστειλε τον Κ. σε ολόκληρο μυθιστόρημα για να φτάσει στο Κάστρο χωρίς να τον αφήσει ποτέ να μπει, θα έγνεφε κατανοητικά. Ο κύριος Μπάμπης είναι ο Γκοντό του 21ου αιώνα. Όλοι μιλούν γι’ αυτόν, όλοι τον προσμένουν, αλλά κανείς δεν τον έχει δει με τα μάτια του. Αν μάλιστα εμφανιζόταν κάποιο παιδί με γιλέκο να ανακοινώσει ότι ο κύριος Μπάμπης δεν θα έρθει σήμερα αλλά σίγουρα αύριο, όπως ο μικρός αγγελιοφόρος του Γκοντό, κανείς δεν θα εκπλησσόταν.

Όταν επιτέλους το λάχανο ζυγίζεται και η συναλλαγή προχωρά, έρχεται η χαριστική βολή, η ώρα της πληρωμής. Το ποσό είναι 23 ευρώ και 37 λεπτά. Ο πελάτης αγνοεί παντελώς την ύπαρξη ανέπαφων καρτών και κινητών. Βγάζει από την εσωτερική τσέπη ένα δερμάτινο πορτοφόλι με φερμουάρ, το ανοίγει αργά, με την ευλάβεια που ανοίγει κανείς αρχαίο χειρόγραφο, και αρχίζει να ανασύρει κέρματα του ενός και των δύο λεπτών. Τα απλώνει στον πάγκο ένα ένα, ψιθυρίζοντας τους αριθμούς: «Ένα, δύο… α, αυτό είναι κουμπί… τρία, τέσσερα…» Ο Προυστ έγραψε επτά τόμους για να αναζητήσει τον χαμένο χρόνο. Στο ταμείο 2 δεν χρειάζεται να τον αναζητήσεις. Τον χάνεις ζωντανά, κέρμα το κέρμα.

Στο διπλανό ταμείο, εκείνο με το βουνό από απορρυπαντικά που σνόμπαρες στην αρχή, έχουν ήδη εξυπηρετηθεί έξι άτομα. Περνούν δίπλα σου κρατώντας τις σακούλες τους και σε κοιτάζουν με ένα μείγμα οίκτου και υπεροψίας. Ο Δάντης, που ήξερε όλους τους κύκλους της Κόλασης, ξέχασε έναν, εκείνον όπου οι καταδικασμένοι περιμένουν για πάντα πίσω από κάποιον που μετράει κέρματα.

Το ηθικό δίδαγμα. Στο τέλος του έργου του Μπέκετ, ο ένας ήρωας ρωτά «Λοιπόν, φεύγουμε;», ο άλλος απαντά «Ναι, φεύγουμε», και η σκηνική οδηγία σημειώνει ότι δεν κινούνται. Ακριβώς αυτό συμβαίνει και στην ουρά του σούπερ μάρκετ. Ξέρεις ότι αν παρατήσεις το γιαούρτι και φύγεις, θα νιώσεις ηττημένος. Ξέρεις ότι αν αλλάξεις τώρα ουρά, το διπλανό ταμείο θα ξεμείνει από χαρτί αποδείξεων το επόμενο δευτερόλεπτο.

Κι έτσι μένεις εκεί. Ακίνητος. Κοιτάζοντας την κυλιόμενη ταινία να στέκει παγωμένη και ελπίζοντας ότι αύριο, ή ίσως σε κάποια άλλη ζωή, ο κύριος Μπάμπης θα εμφανιστεί επιτέλους με το κλειδί του. Μέχρι τότε, οι μπανάνες θα έχουν μαυρίσει και ο Μπέκετ θα έχει δικαιωθεί.