Ο Καλός Άνθρωπος του Σετσουάν (1941-43) [Der Gute Mensch von Sezuan], είναι ένα από τα θεατρικά έργα του Μπρεχτ που με τρόπο παραβολικό και αλληγορικό κάνει το δικό του σχόλιο γύρω από την ανθρώπινη φύση που πάλλεται μεταξύ καλού και κακού, συναισθήματος και λογικής, ατομικά θέλω και κοινωνικά πρέπει.

Το έργο…

Όλη η ιστορία θα έλεγε κανείς ότι ξετυλίγεται γύρω από ένα και μόνο ερώτημα: ‘Μπορεί άραγε να υπάρξει ένας καλός άνθρωπος, ηθικός σ’ έναν κόσμο σαν αυτόν; Όπου μπροστά στο βωμό του ατομικού εγώ θυσιάζεται κάθε τι ανθρώπινο;’

Το έργο ανοίγει με την εμφάνιση τριών θεών, οι οποίοι σαν εκπρόσωποι της ηθικής κατέβηκαν στην γη, για να αναζητήσουν αν υπάρχει καλοσύνη ακόμη στον κόσμο. Φτάνοντας λοιπόν στο Σετσουάν, μια φτωχή επαρχία της Κίνας, που δεν είναι άλλο από το Βερολίνο του 1930, αναζητούν ανεπιτυχώς -στην αρχή τουλάχιστον– έναν καλό άνθρωπο. Στην πορεία και με την βοήθεια του Βαγκ (νερουλάς) θα βρουν καταφύγιο όχι σε κάποιον που η κατά τα άλλα «σωστή» κοινωνία θα ονόμαζε καλό, αλλά σε μια πόρνη, την Σεν Τε. Οι θεοί ως δείγμα ευγνωμοσύνης θα της αφήσουν χρήματα, για να της δώσουν την ευκαιρία να ξεφύγει -σαν μια άλλη ηρωίδα των μυθιστορημάτων του Ζολά- από την φτώχεια που της όρισε να «δίνεται» για να επιβιώσει. Και θα το κάνει, θα αρπάξει την ευκαιρία αυτή που της δίνεται, σαν να την περίμενε όλη της την ζωή. Θα ανοίξει μια μικρή επιχείρηση, αλλά η χαρά της δεν θα κρατήσει για πολύ, η καλή της φύση θα την κρατήσει πίσω. Για να επιβιώσει από τους εκμεταλλευτές «φίλους» που ορμούν σαν πεινασμένα ζώα να της τα πάρουν όλα, πατώντας στην αφελή καλοσύνη της, θα επινοήσει τον κακό ξάδερφο Σούι Τα. Σκοπός του; Να ξεκαθαρίσει το τοπίο από αυτούς που εκμεταλλεύτηκαν την φιλευσπλαχνία της. Για πόσο ακόμα όμως η ηρωίδα θα αντέξει να παίζει το διπλό ρόλο; Και ποιοι θα κρίνουν την Σεν Τε, που επέλεξε τον «κακό» δρόμο από ανάγκη για επιβίωση;

«Δεν θα μπορούσα, να είμαι ταυτόχρονα καλή στους άλλους και σε έμενα την ίδια. Τον εαυτό μου και τους άλλους να βοηθώ ήταν αβάσταχτα σκληρό» λέει η Σεν Τε και συνεχίζει λέγοντας «Τι δύσκολος που είναι ο κόσμος σας».

Θα αναρωτηθεί κανείς αν ο Μπρεχτ πίστευε ότι ο άνθρωπος γεννιέται κακός, ας βιαστούμε όμως να βγάλουμε συμπεράσματα… Θεωρούμε πως δεν πίστευε κάτι τέτοιο έστω κι αν από το έργο του αυτό συνάγεται το συμπέρασμα πως η ζωή και η κοινωνία είναι εκείνες που τον διαφθείρουν και τον σκληραίνουν. Δε θα ήταν υπερβολή αν ισχυριστούμε πως στην πραγματικότητα αυτό που παρακολουθούμε διαβάζοντας ή βλέποντας το έργο είναι η μετατροπή του Ανθρώπου σε Θηρίο. Ακόμη και ο έρωτας, που θα περίμενε κανείς να αποτελέσει όπλο ελευθερίας στα χέρια της Σεν Τε γίνεται πρόσφορο έδαφος για να «πατήσουν» και άλλοι και τελικώς μετατρέπεται σε έναν ακόμα τρόπο του ατόμου.

Την απάντηση του ερωτήματος ‘γιατί για να ολοκληρωθούν οι ανθρώπινοι στόχοι και σκοποί είναι απαραίτητη η χρήση αθέμιτων μέσων ή -κατά το κοινώς λεγόμενο- αν ο σκοπός αγιάζει τα μέσα’ θα πρέπει να την αναζητήσει κανείς βαθιά μέσα του, το ερώτημα έχει βαθιές φιλοσοφικές ρίζες αλλά και προεκτάσεις. Με το ανοιχτό τέλος εξάλλου που αφήνει ο Μπρεχτ δίνει την ευκαιρία στον καθένα να αναλάβει το ρόλο αλλά και την ευθύνη του «δικαστή» και να επιλέξει τη συνέχεια της αλληγορικής αυτής ιστορίας, που κατά τη γνώμη μας δεν είναι άλλη από τη ζωή και τον τρόπο που ο καθένας θα επιλέξει για να τη ζήσει!