τοβιβλίο.net

Select Page

Φύση και πολιτισμός: Η θεολογική αλληγορία του western

Φύση και πολιτισμός: Η θεολογική αλληγορία του western

Στο πλαίσιο της τυπικής θεματολογίας του κλασικού γουέστερν, ενός είδους που παίρνει το όνομά του από τη χωρική τοποθέτηση των μυθοπλασιών του, «ο πιονέρος της Δύσης, σαν νέος Αδάμ, έρχεται να εγκατασταθεί σε μια παρθένα χώρα και να ιδρύσει μια νέα κοινωνία, όπου (στην αρχή τουλάχιστον) ο κοινωνικός νόμος συμβαδίζει με το φυσικό-το θεϊκό»[1]. Στο επικό γουέστερν «ήρωας και κόσμος αποτελούν ένα τέλειο και κλειστό σύστημα, όμοιο με αυτό του αρχαίου ελληνικού έπους»[2], ενώ, σύμφωνα με τον Λυσιέν Γκoλντμάν, που παραφράζει τον Λούκατς, το έπος είναι η μορφή «που εκφράζει τη σύμπνοια της ψυχής και του κόσμου, του εσωτερικού και του εξωτερικού, το σύμπαν όπου οι απαντήσεις προβαίνουν προτού διατυπωθούν τα ερωτήματα»[3], περιγραφή που κατά Μπερνάρ Ντορ ταιριάζει με το ιδανικό μοντέλο όλων των γουέστερν, το επικό  μοντέλο, την ίδια στιγμή που συνοψίζει το ρομαντικό όραμα της συμπαντικής αρμονίας.[4] «Το ουέστερν στηρίζεται τελικά όχι στον ήρωα […] αλλά σε μια ορισμένη συμφωνία ανάμεσα στο φυσικό και κοινωνικό κόσμο και τον άνθρωπο […] Η σύμπνοια εσωτερικού κι εξωτερικού είναι τέλεια και η ισορροπία ανάμεσα στο σύμπαν και τον άνθρωπο πλήρως εξασφαλισμένη»[5]. Το επικό στοιχείο του γουέστερν, στοιχείο το οποίο ο Ντορ ανιχνεύει επίσης στην κατάργηση του χρόνου, ως εξέλιξη της διάρκειας, και της πραγματικότητας του θανάτου,[6] διαγράφεται αισθητικά και μυθοπλαστικά, κατά Μπαζέν «στην υπεράνθρωπη κλίμακα των ηρώων του, τη θρυλική έκταση των κατορθωμάτων τους. Στο χαρακτήρα του ήρωα αντιστοιχεί ένα σκηνοθετικό στιλ, όπου η επική μεταφορά εκδηλώνεται ήδη μέσα από τη σύνθεση της εικόνας, την προτίμηση για ανοιχτούς ορίζοντες, ενώ τα μεγάλα πλάνα συνόλου θυμίζουν πάντα την πάλη του ανθρώπου με τη φύση. Το ουέστερν αγνοεί πρακτικά το γκρο πλάνο, σχεδόν ακόμη και το αμερικανικό πλάνο και προτιμά, αντίθετα, το τράβελινγκ και το πανοραμίκ, που καταργούν το πλαίσιο της οθόνης και αποκαθιστούν όλη την πλατύτητα του χώρου»[7].

Στην Αμερικανική παράδοση, η μετακίνηση προς τη Δύση ταυτίζεται με την απελευθέρωση του υποκειμένου από τις συμβάσεις του πολιτισμού, με την τοποθέτησή του στον κενό χώρο της πλήρους δυνητικότητας. Αυτή η συμβολική μυθοποίηση του τοπίου της Δύσης ανατρέχει στον πρόγονο του είδους, στον James Fenimore Cooper,[8] που απέδωσε στη φαινομενική απειρία του χώρου τα χαρακτηριστικά ενός τόπου φαντασιακής επένδυσης ενός γοτθικού εφιάλτη και υποσυνείδητων φόβων, ενός τόπου που αποτελεί σύμβολο των αυθαίρετων θεϊκών βουλών. Ο Roderick Nash τοποθετεί τις καταβολές αυτού του χειρισμού του τοπίου στο ρομαντικό κίνημα, όταν υποστηρίζει πως η έννοια του υψηλού εγγράφεται στην αισθητική του τοπίου με τρόπο που η θεολογία συνδέει τη φύση με τη θρησκεία.[9]

Η ρομαντική τάση του κλασικού γουέστερν δραματοποιείται σε έναν ελαφρά μετατοπισμένο μύθο, στην κίνηση μιας θεϊκής φιγούρας σε μια δαιμονική έρημη χώρα, στον θάνατο και στην ανάσταση, σε έναν παραδείσιο κήπο. Αρκετοί κινηματογραφικοί θεωρητικοί και κριτικοί έχουν αναγάγει τις θεολογικές καταβολές της μυθολογίας του γουέστερν σε μια ανάμειξη στοιχείων της Παλιάς και Καινής Διαθήκης. Έτσι, ο ήρωας του επικού γουέστερν, ενσωματώνει την πουριτανική πίστη στην ατομικότητα με τη γεωγραφία του τοπίου και την Αμερικανική ιστορία. Το γουέστερν έχει πάντα το βλέμμα του στραμμένο προς τα πίσω, από την οπτική γωνία ενός έκπτωτου πολιτισμού, σε έναν κήπο της Εδέμ από τον οποίο εκδιώχθηκε εξαιτίας του εκπολιτισμού και της προόδου.[10] «Η εξορία προσλαμβάνει έναν ιδιαίτερα αγωνιακό χαρακτήρα, που την οδηγεί, μέσω σκοτεινών οδών, στην αρχέγονη πηγή του σπαραγμού, που είναι η μυθοποιημένη μορφή της ανθρώπινης έκπτωσης από την παραδεισιακή προοπτική της αιωνιότητας.»[11]

[…]

γράφει η Ειρήνη Σταματοπούλου

 

Επιμέλεια κειμένου

2 Σχόλια

  1. Αντώνης Παλπάνης

    Λίγα λόγια για τη θέση των γυναικών στο κλασικό γουέστερν (1939-1962): Οι γυναίκες αποτελούν μια όαση ομορφιάς και ευαισθησίας μέσα στην παράλογη αγριότητα! Είναι ταυτόχρονα δυναμικές και δεν υποτάσσονται εύκολα στη μοίρα τους. Προσπαθούν να διατηρήσουν την αξιοπρέπειά τους χωρίς να εξομοιώνονται με τους άντρες. Ακόμα κι όταν αναγκάζονται να πάρουν τα όπλα, έχουν επίγνωση της πράξης τους. Αυτή είναι η μεγάλη διαφορά και υπεροχή έναντι των σύγχρονων ταινιών όπου οι γυναίκες σκοτώνουν χωρίς τύψεις και ενοχές. Οι αληθινά ηρωικές μορφές του γουέστερν είναι οι γυναίκες!

    Υ.Γ. Η απάντησή σας είναι πολύτιμη!

    Απάντηση
  2. Ειρήνη Σταματοπούλου

    Το σχόλιό σας είναι ιδιαίτερα εύστοχο και μάλιστα ο τρόπος με τον οποίο η γυναικεία αναπαράσταση στο γουέστερν είναι αρκετά πιστή στα φυσικά πρότυπα και αρχέτυπα. Πολύ ενδιαφέρον έχει επίσης το πώς αυτή ακολουθεί την αναπαράσταση της σχέσης φύσης και πολιτισμού κατά την εξέλιξη του είδους μέσα στο χρόνο.

    Απάντηση

Υποβολή σχολίου

Ακολουθήστε μας!

Έρευνα

Ημερολόγιο 2019

Εγγραφείτε στο newsletter

Ενημέρωση μόνο για λογοτεχνικούς διαγωνισμούς

Οδηγός ιστοσελίδας

Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος