«Διαβάζω στο Μετρό» – Το θέατρο του πνευματικού επιδειξία

Ας είμαστε ειλικρινείς μεταξύ μας, κανένας άνθρωπος στον πλανήτη δεν ανοίγει τυχαία έναν τόμο οκτακοσίων σελίδων για την οντολογική δομή του σύμπαντος κατά τον Χάιντεγκερ, στεκόμενος όρθιος στο Μετρό Συντάγματος σε ώρα αιχμής, με τον αγκώνα ενός αγνώστου καρφωμένο στα πλευρά του.

Το διάβασμα στα μέσα μαζικής μεταφοράς δεν είναι απλώς μια συνήθεια για να περάσει η ώρα της διαδρομής. Είναι ένα άψογα σκηνοθετημένο θέατρο. Είναι η απόλυτη πασαρέλα πνευματικής ανωτερότητας, όπου το βιβλίο λειτουργεί ως ασπίδα, ως δήλωση ταυτότητας και —κυρίως— ως εργαλείο ταπείνωσης όσων γύρω σου σκρολάρουν απαθείς σε βιντεάκια με συνταγές για τυρόπιτες.

Αν σκοπεύετε να πάρετε μέρος σε αυτή την υψηλή τέχνη, υπάρχουν αυστηροί κανόνες συμπεριφοράς και τεχνικής:

1. Η γεωμετρία της επίδειξης: Η «γωνία των 45 μοιρών»

Το μεγαλύτερο λάθος του αρχάριου είναι να κρατάει το βιβλίο κοντά στο στήθος του, σαν να θέλει πραγματικά να το διαβάσει.

• Η σωστή στάση

Το βιβλίο πρέπει να κρατιέται στο ύψος του στέρνου, με ελαφριά κλίση προς τα έξω (γωνία περίπου 45 μοιρών), ώστε ο τίτλος και το όνομα του συγγραφέα να είναι άμεσα ορατά σε τουλάχιστον τέσσερις καθήμενους και τρεις όρθιους επιβάτες.

• Το εξώφυλλο

Πρέπει να ουρλιάζει διανόηση. Ονόματα όπως «Κάφκα», «Σοπενχάουερ» ή έστω ένας βαρύς τίτλος με τη λέξη «Διαλεκτική» είναι ιδανικά. Αν διαβάζετε άρλεκιν ή εύπεπτο αστυνομικό, έχετε ήδη αποτύχει  εκτός αν του έχετε φορέσει ψεύτικο κάλυμμα από παλιά εγκυκλοπαίδεια.

2. Το «βλέμμα της βαθιάς περισυλλογής»

Δεν διαβάζεις απλώς λέξεις, επεξεργάζεσαι το πεπρωμένο της ανθρωπότητας ανάμεσα στους σταθμούς «Πανεπιστήμιο» και «Ευαγγελισμός».

• Η τεχνική

Κάθε δύο παραγράφους οφείλεις να σηκώνεις το βλέμμα αργά από τη σελίδα. Κοιτάζεις το κενό πάνω από τα κεφάλια των συνεπιβατών με ένα ύφος γεμάτο μελαγχολική σοφία.

• Η κίνηση ματ

Ένα ελαφρύ, σχεδόν ανεπαίσθητο κούνημα του κεφαλιού, συνοδευόμενο από έναν βουβό αναστεναγμό που μεταφράζεται ξεκάθαρα ως: «Πόσο δίκιο έχεις, μεγάλε στοχαστή, και πόσο τυφλός είναι αυτός ο κόσμος γύρω μου».

3. Το επικίνδυνο γύρισμα της σελίδας με το ένα χέρι

Αν είσαι όρθιος και κρατιέσαι από τη χειρολαβή του συρμού, η αλλαγή σελίδας είναι δοκιμασία δεξιοτεχνίας επιπέδου τσίρκου.

• Το ρίσκο

Πρέπει να χρησιμοποιήσεις τον αντίχειρα και τον δείκτη του ίδιου χεριού για να σηκώσεις τη σελίδα χωρίς να τσακίσει το χαρτί και χωρίς να χάσεις την ισορροπία σου στο απότομο φρενάρισμα.

• Η καταστροφή

Αν ο συρμός κόψει ταχύτητα απότομα πριν τον «Μέγαρο Μουσικής» και σου φύγει το βιβλίο από τα χέρια και προσγειωθεί με δύναμη στα πόδια μιας κυρίας με ψώνια, όλη η ψευδαίσθηση της εγκεφαλικής υπεροχής εξαφανίζεται μέσα σε ένα δευτερόλεπτο… «Συγγνώμη-σας-παρακαλώ-δεν-έγινε-τίποτα».

4. Ο εφιάλτης του «νυσταγμένου στοχαστή»

Η πιο επικίνδυνη παγίδα του πνευματικού επιδειξία.

• Το σενάριο

Έχεις πάρει μαζί σου τον «Οδυσσέα» του Τζόις για να εντυπωσιάσεις το βαγόνι. Το προηγούμενο βράδυ όμως κοιμήθηκες τέσσερις ώρες.

• Η κατάρρευση

Στη σελίδα 18 τα βλέφαρα βαραίνουν. Το κεφάλι αρχίζει να κάνει μικρές, σπασμωδικές βουτιές προς τα εμπρός. Το σαγόνι χαλαρώνει. Ξαφνικά ξυπνάς τρομαγμένος από το ίδιο σου το τίναγμα διαπιστώνοντας με τρόμο ότι όλο το βαγόνι σε παρακολουθούσε να κοιμάσαι όρθιος αγκαλιά με ένα βιβλίο που δεν καταλαβαίνεις ούτε ξύπνιος.

Η σκληρή πραγματικότητα

Την επόμενη φορά που θα μπείτε στο βαγόνι και θα δείτε κάποιον να παλεύει με ένα δυσνόητο φιλοσοφικό δοκίμιο, μην νιώσετε κατώτεροι.

Κοιτάξτε τον προσεκτικά. Είναι στη σελίδα 23 εδώ και σαράντα λεπτά, το χέρι του έχει μουδιάσει από το βάρος του τόμου και το μόνο που σκέφτεται στην πραγματικότητα είναι αν στο σπίτι έχει μείνει τίποτα φαγητό από χθες.

Αλλά μέχρι να ανοίξουν οι πόρτες στο «Σύνταγμα» θα παραμείνει πιστός στον ρόλο του, ένας μοναχικός διανοούμενος, χαμένος στη σκόνη των λέξεων και στον θόρυβο των ραγών.