Αρχική › Αρθρογραφία

Αρθρογραφία

20 Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού: Οι νέες προκλήσεις στην ψηφιακή εποχή

Στις 20 Νοεμβρίου γιορτάζουμε τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Πώς προστατεύονται σήμερα τα δικαιώματα των παιδιών απέναντι στους αλγορίθμους, τον διαδικτυακό εκφοβισμό και το sharenting.

20.11.2026 · 4′ ανάγνωσηFacebookX

Κάθε χρόνο στις 20 Νοεμβρίου θυμόμαστε ότι η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε το 1989 τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Είναι το κείμενο ανθρωπίνων δικαιωμάτων με τη μεγαλύτερη αποδοχή στον κόσμο. Κατοχυρώνει για κάθε παιδί το δικαίωμα στην επιβίωση και στην εκπαίδευση, την προστασία από τη βία και την εκμετάλλευση και την ελεύθερη έκφραση.

Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά, τα δικαιώματα αυτά δοκιμάζονται κυρίως μπροστά στην οθόνη. Η γενιά που μεγαλώνει με ένα κινητό στο χέρι ζει σε ένα περιβάλλον που οι συντάκτες της Σύμβασης δεν μπορούσαν να φανταστούν, και η προστασία της παιδικής ηλικίας χρειάζεται νέα μέσα.

Από την αυλή του σχολείου στον αλγόριθμο

Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και ψυχαγωγίας είναι φτιαγμένες ώστε το παιδί να μένει εκεί όσο γίνεται περισσότερο. Την ίδια δουλειά κάνουν η ατέρμονη κύλιση, οι ειδοποιήσεις που επιβραβεύουν και τα εξατομικευμένα βίντεο. Στον εγκέφαλο ενός παιδιού ή εφήβου που αναπτύσσεται, η υπερδιέγερση οδηγεί συχνά σε διαταραχές ύπνου, διάσπαση προσοχής και άγχος, και τον απομακρύνει σταδιακά από το φυσικό παιχνίδι και την παρέα.

Ο σχολικός εκφοβισμός σταματά με το τελευταίο κουδούνι. Ο διαδικτυακός ακολουθεί το παιδί στο δωμάτιό του, όλο το εικοσιτετράωρο. Η ανωνυμία και η ταχύτητα με την οποία διαδίδεται ένα προσβλητικό υλικό πολλαπλασιάζουν το τραύμα.

Το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή παραβιάζεται συχνά από τους ίδιους τους ενήλικες, χωρίς βεβαίως να υπάρχει πάντα κακή πρόθεση. Οι γονείς που ανεβάζουν φωτογραφίες και βίντεο των παιδιών τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (το λεγόμενο sharenting) δημιουργούν ένα ψηφιακό αποτύπωμα χωρίς τη συναίνεση του ανηλίκου και το εκθέτουν σε κίνδυνο κλοπής ταυτότητας ή κακόβουλης χρήσης.

Υπάρχει και το βίαιο περιεχόμενο, η ρητορική μίσους και οι επικίνδυνες διαδικτυακές «προκλήσεις», που φτάνουν στο παιδί με μια απλή κοινοποίηση. Σε αυτά προστίθενται οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, από τα chatbots ως τα deepfakes, που θέτουν δικά τους ζητήματα ασφάλειας και ψυχικής υγείας όταν η χρήση τους μένει ανεξέλεγκτη.

Τι γίνεται σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο

Αναπτύσσονται αυστηρότερα εργαλεία, με το πρώτο από αυτά να αφορά στην επαλήθευση ηλικίας. Επιδιώκεται να αντικατασταθεί η τυπική δήλωση «είμαι άνω των 13» με αξιόπιστους και ασφαλείς μηχανισμούς ελέγχου για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το δεύτερο αφορά τη διαφήμιση. Ο ευρωπαϊκός κανονισμός DSA απαγορεύει τις στοχευμένες διαφημίσεις σε ανηλίκους, ώστε να μη χτίζονται καταναλωτικά προφίλ με τα προσωπικά τους δεδομένα. Σε εθνικό επίπεδο, οι στρατηγικές ψηφιακής προστασίας περιλαμβάνουν εργαλεία γονικού ελέγχου, περιορισμό της χρήσης κινητών στο σχολείο και γραμμές υποστήριξης για περιστατικά διαδικτυακής κακοποίησης.

Τι μπορούν να κάνουν η οικογένεια και το σχολείο

Τα φίλτρα και οι απαγορεύσεις βοηθούν, αλλά δεν φτάνουν από μόνα τους. Το σχολείο οφείλει να μάθει στα παιδιά όχι μόνο να χρησιμοποιούν έναν υπολογιστή, αλλά και να καταλαβαίνουν πώς δουλεύουν οι αλγόριθμοι, πώς ξεχωρίζουν τα ψεύτικα νέα (fake news) και πώς προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα. Το παιδί, από την άλλη, πρέπει να νιώθει ασφαλές να μιλήσει σε έναν γονιό ή σε έναν δάσκαλο όταν δει κάτι που το τρόμαξε ή όταν δεχτεί εκφοβισμό, χωρίς να φοβάται ότι η πρώτη αντίδραση θα είναι η κατάσχεση της συσκευής του.

Η σχέση του παιδιού με την οθόνη διαμορφώνεται πρώτα από τη στάση των μεγάλων. Κοινοί οικογενειακοί κανόνες, όπως το κοινό οικογενειακό τραπέζι ή η ώρα πριν τον ύπνο χωρίς οθόνες, προστατεύουν την ποιότητα της ανθρώπινης επαφής. Η φωτογραφία του άρθρου το δείχνει καθαρά, τα κινητά έχουν μείνει στο καλάθι με την ένδειξη OFF και η οικογένεια συζητά μαζεμένη γύρω από το τραπέζι.

Η 20ή Νοεμβρίου θυμίζει ότι τα δικαιώματα των παιδιών ισχύουν το ίδιο στον φυσικό και στον ψηφιακό κόσμο. Η τεχνολογία οφείλει να υπηρετεί την ανάπτυξη, τη γνώση και τη δημιουργικότητα των νέων ανθρώπων, χωρίς να μετατρέπει την παιδική ηλικία σε πεδίο αλγοριθμικής εκμετάλλευσης.

Αρθρογράφος

20 Νοεμβρίου

1 κείμενα στο τοβιβλίο.net · Όλα τα κείμενα →

Η ιστοσελίδα τοβιβλίο.net είναι δωρεάν για όλους. Αν σας αρέσει, μπορείτε να τη στηρίξετε.

Δωρεά
GoogleΠροσθέστε το τοβιβλίο.net ως προτιμώμενη πηγήΔείτε τα άρθρα μας πιο συχνά στα αποτελέσματα και στις προτάσεις της Google.Προσθήκη

Περισσότερη αρθρογραφία

Όλα τα άρθρα

Θέλετε να γράψετε στο τοβιβλίο.net;

Στείλτε μας το άρθρο ή το δοκίμιό σας για δημοσίευση.

Υποβολή κειμένου