Η συναρμολόγηση επίπλου από φυλλάδιο: «Η Δίκη» του κυρίου Κ.

Στην αρχή της «Δίκης» του Φραντς Κάφκα, ο Γιόζεφ Κ. συλλαμβάνεται ένα πρωί, εντελώς ξαφνικά, χωρίς να έχει κάνει τίποτα κακό. Κανείς δεν του απαγγέλλει κατηγορία, δεν γνωρίζει τους δικαστές του και περιπλανιέται σε σκοτεινούς, δαιδαλώδεις διαδρόμους γραφείων, προσπαθώντας να καταλάβει ποιο ήταν το σφάλμα του.

Στη σύγχρονη εποχή δεν χρειάζεται να παρέμβει κανένα σκοτεινό κρατικό σύστημα για να βιώσεις αυτή την απόλυτη καφκική ενοχή. Αρκεί να αγοράσεις μια απλή συρταριέρα σε επίπεδη χαρτονένια συσκευασία (flat-pack) και να την ανοίξεις στο χαλί του σαλονιού σου ένα απόγευμα Σαββάτου. Τη στιγμή που σκίζεις το σελοφάν, μπαίνεις αυτόματα στον ρόλο του κατηγορουμένου. Το κατηγορητήριο είναι το διπλωμένο φυλλάδιο οδηγιών. Δεν έχει κείμενο, δεν έχει καμία ανθρώπινη γλώσσα, μόνο ασπρόμαυρα σκίτσα με ένα σχηματικό ανθρωπάκι που χαμογελάει αυτάρεσκα. Στη σελίδα 3 το ανθρωπάκι σού δείχνει, με ένα τεράστιο «Χ», ότι απαγορεύεται να χρησιμοποιήσεις ηλεκτρικό δράπανο, ότι απαγορεύεται να πιεις καφέ και ότι απαγορεύεται να συναρμολογήσεις το έπιπλο μόνος σου, χωρίς έναν δεύτερο, εξίσου χαμογελαστό φίλο. Είσαι μόνος στο δωμάτιο. Κοιτάς το σκίτσο, το σκίτσο σε κοιτάζει πίσω και νιώθεις ήδη ένοχος για παραβίαση των θεμελιωδών άρθρων του σουηδικού ποινικού κώδικα. Ο Γιόζεφ Κ. είχε τουλάχιστον κάποιον άνθρωπο να τον συλλάβει. Εσύ έχεις ένα ανθρωπάκι από γραμμές…

Τα πειστήρια του εγκλήματος βρίσκονται στο πλαστικό σακουλάκι. Το αδειάζεις στο πάτωμα και ένας μεταλλικός ήχος αντηχεί σαν αλυσίδες δεσμοφύλακα. Μέσα βρίσκεις σαράντα οκτώ πανομοιότυπες ξύλινες καβίλιες, είκοσι τέσσερις βίδες με κεφάλι που δεν ταιριάζει σε κανένα συμβατικό σταυροκατσάβιδο, οκτώ μεταλλικά έκκεντρα που μοιάζουν με αρχαία νομίσματα και ένα μικροσκοπικό κλειδί άλεν, φτιαγμένο από μέταλλο που λυγίζει αν το κοιτάξεις έντονα. Μετράς τις καβίλιες. Το φυλλάδιο λέει 48 και εσύ βρίσκεις 47. Ξαναμετράς και βρίσκεις 49. Στην τρίτη καταμέτρηση είναι 46 και δύο νεκρά μυρμήγκια. Ο ανακριτής Πορφύρι στο «Έγκλημα και Τιμωρία» χρειάστηκε ένα ολόκληρο μυθιστόρημα για να κλονίσει τον Ρασκόλνικοφ. Σε σένα αρκεί μια σακούλα με καβίλιες και η βεβαιότητα της λογικής καταρρέει από μόνη της. Στο βήμα 7 ενώνεις την πλάτη του επίπλου με τα πλαϊνά. Σφίγγεις, πιέζεις, ιδρώνεις. Στο βήμα 14, σαράντα λεπτά αργότερα, διαπιστώνεις το ανεπανόρθωτο! Το αριστερό πλαϊνό έχει μπει ανάποδα. Η γυμνή, άβαφη πλευρά του νοβοπάν κοιτάζει περήφανα προς τα έξω, ενώ η γυαλιστερή λευκή επένδυση κρύβεται στο εσωτερικό, εκεί που δεν θα τη δει κανείς. Κοιτάς το δημιούργημά σου με την απόγνωση του Γιόζεφ Κ. μπροστά στον ανακριτή. Για να το διορθώσεις πρέπει να ξεβιδώσεις τα πάντα και να διαλύσεις τις εύθραυστες τρύπες του πεπιεσμένου ξύλου. Αποφασίζεις λοιπόν να ακολουθήσεις την τακτική της συγκάλυψης: «Δεν πειράζει, θα βάλουμε εκεί μπροστά μια γλάστρα». Ο Οδυσσέας, για να στήσει το νυφικό του κρεβάτι, ρίζωσε μια ελιά στο έδαφος και δεν χρειάστηκε να ξεβιδώσει ποτέ τίποτα. Εσύ δεν έχεις ούτε ελιά ούτε Πηνελόπη, έχεις μόνο μια γλάστρα.

Το έπιπλο στέκεται επιτέλους όρθιο. Κουνιέται ελαφρώς σαν καράβι σε τρικυμία, αλλά στέκεται. Σκουπίζεις το μέτωπό σου και νιώθεις μια πρόσκαιρη, απατηλή λύτρωση. Και τότε το βλέπεις. Εκεί, στη μέση του άδειου χαλιού, λάμπει κάτω από το φως της λάμπας ένα μοναχικό, γωνιακό μεταλλικό έλασμα με δύο τρύπες και δίπλα του μια μακριά, μαύρη βίδα με σπείρωμα που δεν μοιάζει με καμία άλλη. Αυτό το εξάρτημα δεν είναι απλώς ένα ανταλλακτικό. Είναι η ετυμηγορία του δικαστηρίου, η απόδειξη ότι κάπου, σε κάποιο σημείο της διαδρομής, απέτυχες παταγωδώς. Ο Ροβινσώνας Κρούσος έχτισε ολόκληρο σπίτι σε ένα έρημο νησί, χωρίς φυλλάδιο και χωρίς να περισσέψει ούτε μία βίδα. Το δικό σου έπιπλο θα μείνει για πάντα στο σαλόνι ως διαρκής υπενθύμιση της ανεπάρκειάς σου, και κάθε φορά που θα ακουμπάς πάνω του ένα ποτήρι, θα περιμένεις την κατάρρευση.

Στο τέλος της «Δίκης» ο Γιόζεφ Κ. οδηγείται σε ένα λατομείο και εκτελείται με την τελευταία σκέψη ότι η ντροπή του θα επιζήσει… Ακριβώς αυτό συμβαίνει και με τα συναρμολογούμενα έπιπλα. Δεν έχει σημασία αν τελικά τα συρτάρια ανοίγουν ή αν το κομοδίνο αντέχει το βάρος ενός βιβλίου.

Εκείνη η μία βίδα που περίσσεψε και κατέληξε στο συρτάρι των αναμνηστικών θα σε κοιτάζει για πάντα, ψιθυρίζοντας ότι στον κόσμο της μαζικής παραγωγής ο άνθρωπος είναι πάντα ο μοναδικός ένοχος. Ο Κάφκα δεν πρόλαβε να ζήσει την εποχή των flat-pack, αλλά το είχε καταλάβει από τότε.